Depresiyada olduğunuzu göstərən, lakin fərqində olmadığınız 4 gizli əlamət

Depresiya həmişə güclü kədər və ya davamlı ağlamaq şəklində özünü göstərməyə bilər. Bəzi əlamətlər insan tərəfindən uzun müddət fərq edilməyə bilər və geriyə baxdıqda məna qazana bilər. Depresiya yaşayan bəzi insanlar ətrafdakılar tərəfindən qəbul olunmaq, uyğunlaşmaq və ya sevildiyini hiss etmək məqsədilə öz düşüncə və duyğularını arxa plana ata bilərlər. Bu hal zamanla insanın özünü ifadə etməsini və ehtiyaclarını fərq etməsini çətinləşdirə bilər.

Milli.Az xəbər verir ki, depresiyanın daha ağır mərhələyə çatmasından əvvəl ortaya çıxan bu cür dəyişikliklər geriyə baxdıqda erkən xəbərdarlıq əlamətləri kimi qiymətləndirilə bilər. Uzun müddət davam edən istəksizlik, özünü geri çəkmə, heç bir şeyi önəmsəməmə və ya nə istədiyini bilməmə kimi əlamətlərin fərqinə varılması insana daha tez dəstək axtarmağa kömək edə bilər. Depresiya əlamətlərinin erkən fərq edilməsi insanın yaşadığı problemləri daha əvvəlcədən dəyərləndirməsinə və lazımi hallarda peşəkar dəstək almasına şərait yarada bilər.

Depresiya əlaməti kimi görünməyən 4 işarə:

1. Artıq heç bir məsələdə fikir sahibi olmamağa başlayırsınız
Nə edəcəyinizi və ya hara gedəcəyinizi bilmədiyiniz zamanların olması əlbəttə ki, normaldır. Ancaq davamlı olaraq hər hansı bir mövzuda fikrinizin olmadığını söyləməyə başlamaq depresiyanın gözdən qaça bilən işarələrindən biri ola bilər. Bunu sözün əsl mənasında düşünün: Özünüzü geri çəkmək, düşüncələrinizi ifadə etməmək və zamanla öz səsinizi boğmaq.

Bəs insan niyə öz düşüncələrini ifadə etməkdən əl çəkir? Bunun səbəblərindən biri rədd edilmə qorxusu ola bilər. Düşüncələrimizi açıq şəkildə dilə gətirdiyimiz zaman ətrafımızdakı insanlar tərəfindən bəyənilməyəcəyimizdən narahat ola bilərik. Zamanla fərqində olmadan səssiz qalmağın daha təhlükəsiz olduğuna qərar verə bilərik.

2024-cü ildə Australian Journal of Psychology jurnalında dərc edilən bir tədqiqat özünü susdurma davranışının müxtəlif mədəniyyət və cinsiyyət qruplarında depresiya ilə əlaqəli olduğunu və bu əlaqənin zamanla bir-birini gücləndirə bildiyini ortaya qoydu. Özümüzü nə qədər geri çəksək, ətrafımızdakı insanların həqiqətən kim olduğumuzu anlaması da bir o qədər çətinləşə bilər.

Münaqişədən qaçmaq qısamüddətli perspektivdə daha rahat hiss etdirə bilər. Lakin bunun bir bədəli ola bilər: Münasibətlərimizdə özümüzü ifadə etməyi dayandırmaq və qarşımızdakı insanın bizi həqiqətən tanımasını çətinləşdirmək. Sonradan da "Kaş ki həyat yoldaşım məni anlasaydı" deyə düşünməyə başlaya bilərik. Ancaq özümüzü ifadə etmədiyimiz müddətcə qarşımızdakı insanın bizi anlamasını gözləmək çətinləşir. Daha da əhəmiyyətlisi, zamanla özümüzü anlamaqda, qəbul etməkdə və olduğu kimi sevməkdə də çətinlik çəkə bilərik.

2. Əvvəllər dəyər verdiyiniz şeyləri artıq önəmsəməməyə başlayırsınız
"Vecimə deyil" demək bəzən həqiqətən bir şeyi önəmsəmədiyimiz anlamına gəlir. Ancaq daha əvvəl dəyər verdiyimiz şeylərə qarşı davamlı olaraq marağımızı itirməyə və hər məsələdə "fərq etməz" deməyə başlasaq, bunun altında başqa bir səbəb ola bilər.

Bəzən bir seçimi və ya duyğunu ifadə etmək əvəzinə "Vecimə deyil" deməyi seçirik. Bunun səbəbi münaqişədən qaçmaq və ətrafımızdakılara uyğunlaşmaq ola bilər. Lakin çöldəki münaqişədən qaçmaq içəridə başqa bir münaqişə yarada bilər. Çünki əslində bir şeyi önəmsəyə bilərik; sadəcə bunu dilə gətirmirik. "Vecimə deyil" cümləsi real bir duyğudan çıxıb avtomatik reaksiyaya çevrildikdə, insanın öz iç dünyası ilə arasındakı bağın zəiflədiyi düşünülə bilər.

Klinik sosial iş mütəxəssisi Karol Fruynd da depresiya ilə birlikdə insanın öz daxili səsi ilə əlaqəsinin zəifləyə biləcəyini qeyd edir. Bu vəziyyət bədənin və duyğuların verdiyi siqnallarla insanın şüurlu olaraq qəbul etməyə hazır olduğu şeylər arasındakı qopma şəklində ortaya çıxa bilir.

3. Əslində nə istədiyinizi bilmədiyinizi düşünürsünüz
"Nə istədiyimi bilmirəm" cümləsini zaman-zaman hər kəs qura bilər. Ancaq bu vəziyyət davamlı hala gəldikdə, insanın öz düşüncə və duyğularını basdırması ilə əlaqəli ola bilər. Nə istədiyimizi bilməkdə çətinlik çəkməyimizin səbəbləri keçmiş təcrübələrimizə qədər uzana bilər. Uşaqlıq dövründən etibarən "yaxşı" və "pis" davranışlarla əlaqəli müxtəlif inanclar öyrənirik.

Zamanla həqiqətən istədiyimiz bəzi şeylərin yaxşı bir insan olmaqla əlaqəli öyrəndiyimiz qaydalarla ziddiyyət təşkil etdiyini düşünə bilərik. Belə hallarda başqalarının bizi pis qiymətləndirməsindən qorxaraq bəzi arzularımızı basdıra bilərik. Bunu uzun müddət etdiyimiz zaman isə nə istədiyimizi həqiqətən eşitməkdə çətinlik çəkə bilərik.

2023-cü ildə Stenford Tibb Fakültəsinin tədqiqatçıları tərəfindən aparılan bir araşdırmada depresiyanın müəyyən bir alt qrupunda hədəf təyini, planlaşdırma və qərar vermə kimi funksiyalarla əlaqəli beyin bölgələrində daha aşağı aktivlik müşahidə edildi. Tədqiqatçılar bu tapıntının depresiyadakı bəzi insanların niyə qərar verməkdə və hədəflərinə çatmaqda çətinlik çəkə biləcəyini izah etməyə kömək edə biləcəyini qeyd etdilər.

Bu səbəbdən bəzən həqiqətən nə istədiyimizi bilmədiyimizi düşünürük. Halbuki arzularımız güclü özünütənqid və özümüzü geri çəkmə vərdişinin altında qalmış ola bilər. Hətta nə istədiyimizi fərq etdiyimiz halda, buna sahib ola bilməyəcəyimizə inandığımız üçün bunu özümüzdən belə gizlədə bilərik.

4. Hər şeyin mənasız olduğunu hiss etməyə başlayırsınız
Özümüzü məqsədsiz və ya boşluqda hiss etmək də depresiya ilə birlikdə görülə bilən vacib bir dəyişiklik ola bilər. Güclü düşüncələrimizi, duyğularımızı və arzularımızı ifadə etməkdə çətinlik çəkdiyimiz zaman həyatdakı məqsədimizi də itirmiş kimi hiss edə bilərik.

Depresiya yaşayan bəzi insanlar həyatlarını həqiqətən yaşamaqdan çox gündəlik rutinlərini yerinə yetirirmiş kimi hiss edə bilərlər. Depresiya keçirən yeniyetmələrlə aparılan müsahibələri təhlil edən bir araşdırmada da iştirakçıların "sadəcə rutin işləri görmək" və ya "avtomatik pilotda olmaq" kimi ifadələrlə bənzər təcrübələri anladıqları görüldü. Bəziləri öz həyatları uzaqdan yaşanırmış kimi hiss etdiklərini ifadə etdilər. Bu hiss insanın həyatı ilə arasındakı bağın zəiflədiyini düşünməyə əsas verə bilər.

Ünsiyyət həyat keyfiyyətimiz baxımından mühüm yer tutur. Lakin ünsiyyət yalnız başqaları ilə qurduğumuz münasibətlərdən ibarət deyil. Öz düşüncələrimizi, duyğularımızı və ehtiyaclarımızı fərq etmək və ifadə edə bilmək də vacibdir.

Özümüzü davamlı olaraq geri çəkdiyimizdə, nə istədiyimizi söyləməkdən əl çəkdiyimizdə və dəyər verdiyimiz şeylərə qarşı marağımızı itirdiyimizdə yaşadığımız dəyişiklikləri fərq etmək çətinləşə bilər. Buna görə də depresiya həmişə yalnız güclü kədər və ya davamlı ağlamaq şəklində ortaya çıxmaya bilər. Bəzən insanın öz səsini itirməsi, heç bir şeyi önəmsəmirmiş kimi hiss etməsi, nə istədiyini bilməməsi və ya həyatını avtomatik pilotda davam etdirməsi şəklində özünü göstərə bilər.

Bu əlamətlər tək başına depresiya diaqnozu demək deyil. Lakin insanın özündə əlamətdar və qalıcı dəyişikliklər fərq etməsi, xüsusilə də ümidsizlik və ya özünə zərər vermə düşüncələri müşayiət edirsə, ruh sağlamlığı mütəxəssisindən dəstək alması vacib ola bilər.

Müəllif: Ülkər Vəliyeva (Milli.Az redaktor)