Akromeqaliya: Böyümə hormonu artıqlığının əlamətləri, diaqnozu və müalicəsi

Akromeqaliya bədəninizin həddindən artıq böyümə hormonu (GH) istehsal etməsi nəticəsində yaranan bir endokrin xəstəliyidir. Böyümə hormonu artıqlığı qaraciyərdən ifraz olunan "insulin bənzəri böyümə faktoru 1" (IGF-1) səviyyəsini yüksəldir. Bu vəziyyət sümüklərdə, qığırdaqlarda, yumşaq toxumalarda və daxili orqanlarda xarakterik dəyişikliklərə səbəb olur. Xəstəlik adətən əllərdə və ayaqlarda anormal böyümə ilə özünü göstərir.

Milli.Ax xəbər verir ki, vəziyyətlərin 90%-dən çoxu hipofiz vəzisində yaranan xoşxassəli (xərçəng olmayan) bir şişdən (adenom) qaynaqlanır. Bu şişlər davamlı olaraq həddindən artıq böyümə hormonu ifraz edir. Böyümə lövhələri bağlandıqdan sonra (yetkinlik dövründə) GH artıqlığı akromeqaliyaya, böyümə çağında başlaması isə "nəhənglik" (qiqantizm) tablosuna səbəb olur.

Əlamətləri nələrdir?
Dəyişikliklər çox yavaş, bəzən illər ərzində baş verir. Ən çox rast gəlinən əlamətlər bunlardır:

Əl və ayaqların böyüməsi, üzük və ayaqqabı ölçüsünün artması, üz cizgilərinin (dodaq, çənə, burun) qalınlaşması.

Oynaqlarda ağrı, səsin dərinləşməsi, həddindən artıq tərləmə, baş ağrısı, xoruldama, yuxu apnesi, yorğunluq və barmaqlarda uyuşma.

Hipertoniya, Tip 2 şəkərli diabet, ürək böyüməsi və müəyyən xərçəng risklərinin artması.

Diaqnoz necə qoyulur?
Həkimlər xəstənin tibbi keçmişini və fiziki müayinəsini qiymətləndirir. Diaqnoz üçün ilk addım qanda IGF-1 səviyyəsinin yoxlanılmasıdır. Daha sonra "oral qlükoza tolerantlıq testi" (OGTT) aparılır. Şişi aşkar etmək üçün hipofiz vəzisindən MRT çəkilir.

Müalicə üsulları
Şişin cərrahi yolla çıxarılması əsas və bəzən tam sağaldıcı müalicə üsuludur.

Böyümə hormonu səviyyəsini azaltmağa kömək edən inyeksiya və ya həb şəklində dərmanlar istifadə olunur.

Radioterapiya (Şüa müalicəsi): Əgər cərrahiyyədən sonra şiş qalarsa və ya digər müalicələr nəticə verməzsə, şüa müalicəsi tətbiq olunur. Bu üsulun təsiri illər ərzində tədricən ortaya çıxır.

Geniş yayılmış yanlış fikirlər

Yanlış: "Akromeqaliya yalnız boyu uzadır." - Doğrusu: Xəstəlik yalnız boya deyil, sümüklərin və toxumaların hər yerdə anormal böyüməsinə səbəb olur.

Yanlış: "Əlamətlər tez inkişaf edir." - Doğrusu: Xəstəlik çox yavaş irəliləyir, diaqnozun qoyulması orta hesabla 7-10 il gecikə bilər.

Yanlış: "Şiş xərçəngdir." - Doğrusu: Akromeqaliyaya səbəb olan şişlər böyük əksəriyyətlə xoşxassəlidir.

Nə zaman həkimə getməli?
Əgər əl və ayaq ölçüləriniz səbəbsiz yerə artırsa, üz cizgiləriniz dəyişirsə, səhərlər şiddətli baş ağrısı, tərləmə və oynaq ağrıları yaşayırsınızsa, endokrinologiya poliklinikasına müraciət etməlisiniz.

Təcili yardıma müraciət edilməli hallar:
Ani görmə itkisi, görmə sahəsinin daralması, şiddətli baş ağrısı ilə yanaşı huşun bulanması və göz hərəkətlərinin məhdudlaşması kimi hallarda təcili tibbi müdaxilə lazımdır.

Müəllif: Ülkər Vəliyeva (Milli.Az redaktor)