İstanbuldakı Göy məscid haqqında bilinməyən tarix

İstanbulun hər il milyonlarla turistin ziyarət etdiyi Sultan Əhməd məscidi, daha çox Göy məscid kimi tanınır, hakimiyyət uğrunda mübarizə, dini qalmaqal və gənc bir sultanın böyük ambisiyaları ilə bağlı maraqlı tarixə malikdir.

Milli.Az xarici KİV-ə istinadən xəbər verir ki, məhz bu amillərin birləşməsi İslam memarlığının ən möhtəşəm şah əsərlərindən birinin yaranmasına səbəb olub.

Göy məscid 1609-1616-cı illərdə Sultan I Əhmədin əmri ilə inşa edilib. Tarixçi və səyahət yazıçısı Saffet Emre Tonqucun sözlərinə görə, həmin dövrdə İstanbul indiki qədər sıx məskunlaşmış şəhər deyildi. Taxta cəmi 13 yaşında çıxan Sultan I Əhməd üçün möhtəşəm məscidin tikintisi təkcə dini məqsəd daşımırdı. Tarixçilərin fikrincə, gənc hökmdar bu layihə ilə öz nüfuzunu gücləndirmək və tarixdə silinməz iz qoymaq istəyirdi.

Qalmaqala səbəb olan ambisiya

Memar Sədəfkar Mehmet Ağa Osmanlı və Bizans memarlıq üslublarını birləşdirərək möhtəşəm bir tikili yaradıb. Lakin ən böyük mübahisə məscidin ənənəvi dörd deyil, altı minarəyə sahib olması ilə bağlı yaranıb. Həmin dövrdə altı minarəsi olan yeganə müqəddəs məscid Məkkədə yerləşən Məscidül-Həram idi. Bu səbəbdən müxtəlif şayiələr yayılmağa başlayıb.

Tarixçi Saffet Emre Tonqucun sözlərinə görə, insanlar Sultan I Əhmədin özünü Həzrət Məhəmmədlə eyni səviyyədə gördüyünü iddia edirdilər. Ən məşhur rəvayətlərdən birinə görə, yaranan narazılığı aradan qaldırmaq üçün Sultan I Əhməd Məkkədəki Məscidül-Həram üçün yeddinci minarənin tikintisini maliyyələşdirib.

Niyə "Göy məscid" adlanır?

Məscid məşhur adını daxili bəzəyindən alıb. İnteryerdə 20 mindən çox İznik keramik plitəsindən istifadə olunub və onların böyük hissəsi göy rəng çalarları ilə işlənib. İslam ənənəsində bu rəng səmanı və mənəviyyatı simvolizə edir.

Məscidin içinə işıq 260 pəncərə vasitəsilə daxil olur. Onların əksəriyyəti vitraj şüşələrdən hazırlanıb. Vaxtilə nəhəng çilçıraqlar yağ lampaları ilə işıqlandırılırdı. Maraqlı faktlardan biri də odur ki, çilçıraqların altında yerləşən şüşə qablarda bu gün də dəvəquşu yumurtaları saxlanılır. İnanclara görə, onların qoxusu hörümçəkləri uzaqlaşdırır.

İstanbulun rəmzi

Yaranma tarixindəki qalmaqallara baxmayaraq, Göy məscid bu gün də İstanbulun ən məşhur simvollarından biri sayılır. Məscid fəaliyyətini davam etdirir, burada hər gün beş vaxt namaz qılınır və Türkiyənin ən çox ziyarət olunan turizm məkanlarından biri hesab olunur. 2023-cü ildə Göy məscid altı il davam edən və son 400 ildən artıq müddətdə həyata keçirilən ən genişmiqyaslı bərpa işlərindən sonra yenidən ziyarətçilərin üzünə açılıb.

Bu gün altı minarəsi, 13 möhtəşəm günbəzi və dünyaca məşhur göy rəngli interyeri ilə Göy məscid həm ibadət məkanı, həm də İstanbulun ən qiymətli memarlıq incilərindən biri olaraq qalır./Lent.az

Müəllif: Ülkər Vəliyeva (Milli.Az redaktor)