Fuad İbrahimov BIAF haqqında: Bakı Şərq və Qərb mədəniyyətlərinin qovşağı kimi tarixi rolunu vurğulayır - (Foto)

Baku International Arts Festival (BIAF) beynəlxalq incəsənət festivalı oktyabrın 28-dən noyabrın 8-dək yenidən Bakıda keçiriləcək. Bu il festivalın proqramına teatr, musiqi, rəqs və müasir incəsənət sahələrini əhatə edən 20-dən çox tədbir daxildir. İştirakçılar arasında tanınmış rejissorlar və xoreoqraflar, aparıcı teatr kollektivləri, eləcə də müxtəlif ölkələrdən görkəmli sənətçilər yer alır. Festival Heydər Əliyev Fondu və Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyinin dəstəyi ilə keçirilir.

BIAF-ın Bakının mədəni həyatındakı əhəmiyyəti, musiqi proqramının ən çox gözlənilən tədbirləri, akademik incəsənətin müasir istiqamətlərlə qarşılıqlı əlaqəsi və beynəlxalq əməkdaşlığın perspektivləri barədə Trend-ə müsahibəsində Azərbaycanın Əməkdar artisti, Üzeyir Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestrinin bədii rəhbəri və baş dirijoru, Baku Chamber Orchestra və Neue Philharmonie München orkestrlərinin baş dirijoru, beynəlxalq müsabiqələr laureatı, 2025-ci ildən BIAF-ın səfiri Fuad İbrahimov danışıb.

- Fuad, bu il BIAF-ın musiqi proqramı dünya miqyasında 120 illiyi qeyd olunan Dmitri Şostakoviçə həsr edilib. Bu bəstəkarın şəxsiyyəti Bakı festivalı üçün niyə xüsusi əhəmiyyət daşıyır?

- Bakı üçün D. Şostakoviç dünya klassik musiqisinin qızıl fonduna daxil olan əsərlərin müəllifi olan böyük bəstəkardan daha artıq məna kəsb edir. Onun həyatı və yaradıcılıq irsi Azərbaycanla sıx bağlıdır, milli bəstəkarlıq məktəbinin formalaşmasına təsirini isə həddindən artıq qiymətləndirmək mümkün deyil.

Tarixi varislik də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Festivalın açılışı Müslüm Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasında keçiriləcək. Bu, D. Şostakoviçin əsərlərinin Bakıda ifa olunma tarixi ilə bağlı olan həmin səhnədir. Bu məqam tədbirə əlavə məna verir: biz sadəcə keçmişin musiqi irsinə müraciət etmir, ifaçılar və dinləyicilərin nəsilləri arasında canlı dialoqu davam etdiririk.

Bakı üçün D. Şostakoviçin musiqisi mücərrəd klassika deyil, mədəni yaddaşımızın bir hissəsidir. Onun yaradıcılığı Azərbaycan musiqisinin tarixi, bəstəkarlarımızın və ifaçılarımızın taleyi ilə bağlıdır. Buna görə də BIAF çərçivəsində onun irsinə müraciət həm böyük sənətkara ehtiramın ifadəsi, həm də onun mədəniyyətimiz üçün əhəmiyyətini yenidən dərk etmək imkanıdır.

- Festival oktyabrın 28-də Bakı Filarmoniyasında açılacaq. D. Şostakoviçin ilk konsertini pianoçu Lukas Genyuşas və norveçli truba ifaçısı Tine Ting Helset ifa edəcəklər. Dirijor kimi bu beynəlxalq tandemi necə qiymətləndirirsiniz?

- İlk növbədə, bu, fərqli ifaçılıq ənənələrini təmsil edən parlaq fərdi sənətkarların görüşüdür. L. Genyuşas tanınmış musiqiçi nəslinə mənsubdur. Onun nənəsi, görkəmli pianoçu və pedaqoq Vera Qornostayeva Henrix Neyhauzdan dərs alıb və D. Şostakoviç dövrü ilə bilavasitə bağlı olan musiqiçilər çevrəsinə daxil olub. Belə varislik ifaya əlavə tarixi dərinlik qazandırır.

T. Helset isə təkcə trubada virtuoz ifası ilə deyil, akademik ifaçılığın sərhədlərini genişləndirmək istəyi ilə də tanınır. O, qüsursuz texnikanı səhnə sərbəstliyi ilə uzlaşdırmağı bacarır. Bu da BIAF-ın konsepsiyasına uyğundur.

Dmitri Sitkovetskinin bədii rəhbərliyi altında müxtəlif musiqi məktəblərinin və fərdi yanaşmaların bir araya gəlməsi maraqlı yaradıcılıq nəticəsi vəd edir. Belə görüşlər ayrı-ayrı musiqiçilərin məharətini nümayiş etdirməklə kifayətlənmir, həm də mədəniyyətlər arasında dolğun dialoq yaradır. Beynəlxalq festivalların əsas dəyərlərindən birini məhz bunda görürəm.

- Ən çox gözlənilən tədbirlərdən biri dünya şöhrətli rəssam Uilyam Kentricin D. Şostakoviçin Onuncu simfoniyasının musiqisi əsasında hazırladığı "O, başqa bir dünyaya inanmaq" multimedia layihəsi olacaq. Layihə oktyabrın 30-da Nizami Kino Mərkəzində təqdim ediləcək. Musiqinin belə formatda ifasının çətinliyi nədən ibarətdir?

- Belə layihələrdə musiqi müstəqil əsər kimi qəbul edilməkdən əlavə, vizual sənətlə mürəkkəb dialoqa girir. Bununla belə, musiqi təsvirin sadəcə müşayiətinə çevrilməməlidir. Musiqi dramaturgiyası və vizual sıra bərabərhüquqlu şəkildə mövcud olmalı, bir-birini tamamlamalı və gücləndirməlidir.

U. Kentricin yaradıcılığı obrazlılığı, çoxqatlılığı və daxili dramatizmi ilə seçilir. D. Şostakoviçin Onuncu simfoniyası ilə birləşdikdə bu əsər dərin emosional təcrübə üçün xüsusi məkan yaradır. Musiqiçilərdən belə ifa forması son dərəcə yüksək diqqət, dəqiqlik və hadisələrin inkişafını yalnız partituranın deyil, vizual məkanın da dili ilə hiss etmək bacarığı tələb edir.

D. Şostakoviçin Azərbaycanla əlaqəsi də xüsusi maraq doğurur. Onun yaradıcılıq tarixində azərbaycanlı bəstəkar Elmira Nəzirovanın xüsusi yeri var. Onların əsərləri arasındakı musiqi səsləşmələri bəstəkarın irsinə yeni prizmadan baxmağa imkan verir. Buna görə də Onuncu simfoniyanın Bakıda ifası əlavə mədəni məna qazanır.

D. Sitkovetskinin rəhbərliyi altında çıxış edəcək BIAF festival orkestri üçün bu, ciddi bədii vəzifədir. Musiqi əsərinin bütövlüyünü qorumaq, vizual sıra ilə dəqiq qarşılıqlı əlaqə qurmaq və eyni zamanda partituranın bütün emosional gərginliyini dinləyiciyə çatdırmaq lazımdır.

- Həmin axşamın ikinci hissəsində Fikrət Əmirov və E. Nəzirovanın "Ərəb mövzularına konsert" əsəri Fərhad Bədəlbəylinin ifasında səslənəcək. Bu əsər festivalın proqramında hansı yeri tutur?

- Bu konsert D. Şostakoviç, E. Nəzirova və Azərbaycan musiqi ənənəsi arasında özünəməxsus körpü rolunu oynayır. O, müxtəlif nəsillərə və mədəniyyətlərə mənsub bəstəkarları birləşdirən yaradıcılıq əlaqələri haqqında söhbəti davam etdirməyə imkan verir.

F. Bədəlbəyli görkəmli pianoçu, pedaqoq və Azərbaycan musiqi həyatının əsas simalarından biridir. Onun uzunillik təcrübəsi, milli və dünya musiqi ənənələrini dərindən bilməsi ifaya xüsusi inandırıcılıq qazandırır.

Əsərin özü müxtəlif bədii başlanğıcları birləşdirməsi ilə maraqlıdır. Burada akademik forma Şərq melodikası, incə intonasiya ifadəliliyi və poetikliklə qarşılıqlı əlaqədədir. Bu, müxtəlif ənənələrin mexaniki şəkildə birləşdirilməsi deyil, onların bir-birini zənginləşdirdiyi vahid musiqi dilinin axtarışıdır.

F. Bədəlbəylinin iştirakı festivalın yüksək peşəkar səviyyəsini və yalnız dünyaca məşhur əsərləri deyil, Azərbaycan musiqi mədəniyyəti üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyan bəstələri də təqdim etmək istəyini vurğulayır.

- Noyabrın 4-də dünya şöhrətli skripkaçı Devid Qarrett Heydər Əliyev Mərkəzində "Millennium Symphony" şousunu təqdim edəcək. Bakının akademik musiqi ictimaiyyəti bu cür musiqi eksperimentlərinə necə yanaşır?

- Hesab edirəm ki, belə layihələr, ilk növbədə, onların arxasında ciddi peşəkar hazırlıq dayandığı üçün diqqətə layiqdir. D. Qarrett Cülyard Məktəbinin məzunu, tanınmış skripka pedaqoqu Zaxar Bronun tələbəsidir. Onun ifaçılıq karyerası klassik məktəbə əsaslanır və bu, ona ənənəvi akademik repertuardan kənarda da sərbəst fəaliyyət göstərməyə imkan verir.

Krossover klassik musiqinin ənənəvi auditoriyadan kənara çıxmasına şərait yaradır. Müasir aranjimanlar, dinamik səhnə təqdimatı və populyar musiqi əsərlərinə müraciət əvvəllər simfonik musiqiyə maraq göstərməyən gənc dinləyiciləri cəlb edir.
Eyni zamanda, klassik musiqinin müasir janrlara qarşı qoyulmalı olduğunu düşünmürəm. Əksinə, eksperiment yüksək ifaçılıq məharətinə əsaslanırsa, müxtəlif musiqi dünyalarının qovuşma nöqtəsinə çevrilə bilər.

Zaha Hadidin layihəsi əsasında yaradılmış Heydər Əliyev Mərkəzinin memarlıq məkanını da qeyd etməmək olmaz. Binanın ifadəli formaları, axıcı xətləri və hərəkət hissi belə bir şou üçün maraqlı mühit yaradır. Bu məkanda rok və pop hitlərinin simfonik aranjimanları əlavə vizual və emosional ifadəlilik qazana bilər.

- Noyabrın 8-də festivalın bağlanışında Filarmoniyada "Grammy" mükafatı laureatı, məşhur skripkaçı Maksim Venqerov çıxış edəcək. Onun Bakıya gəlməsi şəhərin musiqi həyatı üçün nə deməkdir?

- M. Venqerovun Bakıya gəlişi musiqi həyatımız üçün böyük əhəmiyyət daşıyan hadisədir. O, müasir dövrün ən görkəmli skripkaçılarından, ifaçılıq məharəti beynəlxalq səviyyədə tanınmış sənətkarlardan biridir. Onun çıxışı musiqi sənətinin müxtəlif istiqamətlərini bir araya gətirən festivalın layiqli yekunu olacaq.

M. Venqerov virtuozluğun interpretasiya dərinliyindən, intellektual fəaliyyətdən və emosional ifadəlilikdən ayrılmadığı böyük ifaçılıq sənəti ənənəsini təmsil edir. Onun peşəkar yolu Mstislav Rostropoviç, Yequdi Menuhin və Klaudio Abbado da daxil olmaqla, görkəmli musiqiçilərin adları ilə bağlıdır.

Bakı tamaşaçıları üçün belə səviyyəli sənətkarı dinləmək böyük imtiyazdır. Gənc musiqiçilər üçün isə bu cür konsertlər ifaçılıq məharətinin ən yüksək standartlarını görməyə imkan verən mühüm istiqamətverici təcrübədir.

Əminəm ki, belə musiqiçilərin Bakıya gəlişi şəhərin beynəlxalq mədəni əlaqələrini möhkəmləndirir və onun dünya miqyaslı musiqi tədbirlərinə ev sahibliyi etmək imkanlarını təsdiqləyir.

- Bu il BIAF-ın prioritetlərindən biri gənc azərbaycanlı ifaçıların və orkestrlərin cəlb edilməsidir. Bu prinsip praktikada necə həyata keçirilir?

- Mənim üçün bu, festivalın ən mühüm istiqamətlərindən biridir. Beynəlxalq mədəniyyət forumu yalnız tanınmış xarici sənətçilərin dəvət olunması ilə məhdudlaşmamalıdır. O, yerli musiqiçilərin inkişaf etməsi, yeni təcrübə qazanması və beynəlxalq peşəkar ictimaiyyətin bir hissəsinə çevrilməsi üçün şərait yaratmalıdır.

D. Sitkovetski, M. Venqerov, L. Genyuşas və festivalın digər iştirakçıları kimi sənətkarlarla eyni yaradıcılıq mühitində işləmək böyük maarifləndirici əhəmiyyət daşıyır. Gənc ifaçılar tanınmış musiqiçilərin iş prosesini müşahidə edə, müxtəlif interpretasiya yanaşmaları ilə tanış ola və peşəkar üfüqlərini genişləndirə bilərlər.

Azərbaycanın təhsil müəssisələrinin və yaradıcı kollektivlərinin iştirakı da az əhəmiyyət daşımır. Musiqi Akademiyası, Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti, Opera və Balet Teatrı və digər milli qurumlar əhəmiyyətli kadr və yaradıcılıq potensialına malikdir.
Əgər festival bu müəssisələrlə beynəlxalq tərəfdaşlar arasında davamlı əlaqələrin qurulmasına kömək edirsə, onun təsiri son konsertlə bitmir. Bu təsir yeni layihələrdə, peşəkar əlaqələrdə və yaradıcılıq təşəbbüslərində davam edir. BIAF-ın uğurunun əsas göstəricilərindən biri kimi məhz belə uzunmüddətli nəticələri hesab edirəm.

- Musiqi paralel proqramın performanslarında da mühüm yer tutur. Xüsusilə, Daş Salnaməsi Muzeyində Romeo Kastelluçi və Skott Gibbonsun adları ilə bağlı "To Carthage then I came" layihəsi təqdim olunacaq. Bu işin özəlliyi nədən ibarətdir?
- Bu, musiqinin ənənəvi konsert formatından kənara çıxaraq genişmiqyaslı səhnə ifadəsinin bir hissəsinə çevrilməsinin nümunəsidir. "To Carthage then I came" ənənəvi mənada klassik konsert deyil, səsin, vizual obrazların, məkanın və performans elementlərinin birləşdiyi sintetik səhnə əsəridir.

R. Kastelluçinin əsərlərində insan qavrayışının sərhəd vəziyyətlərinə tez-tez müraciət olunur, bədən, məkan, səs və simvol arasındakı münasibətlər araşdırılır. Belə bədii kontekstdə musiqi sadəcə notlar ardıcıllığı olmaqdan çıxaraq müstəqil dramaturji qüvvəyə çevrilir.

Məkanın özü də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Sənaye memarlığının tarixi və Siemens qardaşlarının keçmiş elektrik stansiyası ilə bağlı olan Daş Salnaməsi Muzeyinin özünəməxsus atmosferi və akustik xüsusiyyətləri var. Məkan sadəcə tədbirin keçirildiyi yer deyil, bədii ideyanın tamhüquqlu hissəsinə çevrilir.

İncəsənəti ənənəvi konsert salonlarından kənara çıxaran yanaşma mənə yaxındır. Bu, musiqinin qavranılmasının adi üsulunu dəyişir, tamaşaçını əsərlə yeni formada qarşılıqlı əlaqəyə sövq edir və yaradıcılıq eksperimentləri üçün əlavə imkanlar açır.

- Balet proqramında İngiltərə Milli Baleti Barri Uayt və Xalidın musiqisi əsasında "Playlist (EP)" tamaşasını təqdim edəcək. Dirijor kimi klassik balet texnikasının R&B və haus musiqisi ilə birləşməsini necə qiymətləndirirsiniz?

- Mənim üçün bu, klassik ifaçılıq məktəbinin müasir musiqi mədəniyyəti ilə qarşılıqlı əlaqəsinin maraqlı nümunəsidir. Balet texnikası müstəsna intizam, koordinasiya, fiziki hazırlıq və dəqiqlik tələb edir. Bu texnika R&B və haus musiqisinin ritmikası ilə birləşdikdə səhnədə tamamilə xüsusi enerji yaranır.

Belə tamaşalar baletin imkanlarına yeni prizmadan baxmağa şərait yaradır. Onlar klassik tamaşalara nadir hallarda gedən tamaşaçıları cəlb edir və akademik hazırlığın sənətçini yalnız bir repertuar çərçivəsində məhdudlaşdırmadığını göstərir.

Rəqqaslar üçün də belə iş ciddi sınaqdır: başqa musiqi üslubuna və ritmik quruluşa uyğunlaşmaqla yanaşı, hərəkətlərin texniki dəqiqliyini və ifanın ifadəliliyini qorumaq lazımdır.
Ümumilikdə, BIAF-ın proqramı göstərir ki, keyfiyyətli ifaçılıq sənəti sərt janr sərhədləri tanımır. D. Şostakoviçin musiqisi, elektron musiqi, müasir xoreoqrafiya və akademik balet bir festival çərçivəsində yanaşı mövcud ola bilər. Bunun üçün onları peşəkarlıq və vahid bədii ideya birləşdirməlidir.

- BIAF artıq ikinci ildir ki, keçirilir. Festivalın səfiri kimi əsas qənaətləriniz nədən ibarətdir və Bakının musiqi proqramının gələcək inkişafını necə görürsünüz?

- İlk növbədə, festivalın həm iştirakçıların coğrafiyası, həm də bədii ideyalar baxımından ardıcıl genişlənmək istəyini görürəm. Biz ayrı-ayrı görkəmli ifaçıların dəvətindən musiqinin teatr, balet, müasir incəsənət və yeni səhnə formaları ilə qarşılıqlı əlaqədə olduğu mürəkkəb konseptual proqramların yaradılmasına doğru irəliləyirik.
Bu il D. Şostakoviçin irsinə xüsusi yer ayrılıb. Bununla yanaşı, festival Les Ballets de Monte-Carlo, "Gesher" teatrı, xoreoqraf Şaron Eyal və digər iştirakçılar da daxil olmaqla, aparıcı beynəlxalq kollektivləri və sənətçiləri təqdim edir. Bu müxtəliflik BIAF haqqında fərqli auditoriyalara yönəlmiş genişmiqyaslı mədəni layihə kimi danışmağa imkan verir.

Mənim üçün Bakının Şərq və Qərb mədəniyyətlərinin qovşağı kimi tarixi rolunu möhkəmləndirməsi prinsipial əhəmiyyət daşıyır. Əsrlər boyu şəhər müxtəlif ənənələrin görüş məkanı olub. Bu gün həmin xüsusiyyət beynəlxalq festivallar, birgə səhnə əsərləri və yaradıcılıq əməkdaşlıqları vasitəsilə yeni ifadəsini tapır.

Dünya incəsənətinin yerli tamaşaçılar üçün əlçatan olması da az əhəmiyyət daşımır. Heydər Əliyev Fondunun və Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyinin dəstəyi sayəsində Bakı sakinləri və şəhərin qonaqları xaricə getmədən dünya səviyyəli görkəmli sənətçilərlə və müasir səhnə əsərləri ilə tanış olmaq imkanı əldə edirlər.

Ümid edirəm ki, BIAF inkişafını davam etdirəcək, beynəlxalq əlaqələri möhkəmləndirəcək, gənc azərbaycanlı ifaçıları dəstəkləyəcək və yeni adları üzə çıxaracaq. Mənim üçün festivalın uğurunun əsas göstəricisi yalnız möhtəşəm premyeralar və ulduz iştirakçılar deyil, onun arxasında qoyduğu mədəni irsdir.
Bu baxımdan, BIAF sadəcə illik tədbir deyil, uzun illər ərzində Bakının musiqi və incəsənət mühitinin formalaşmasına töhfə verəcək davamlı beynəlxalq əməkdaşlıq platformasına çevrilə bilər.