Cəmiyyət

Səsin sehri: musiqi bizə nəyi təlqin edir? - ARAŞDIRMA

15 Mart 2012 02:00
0 Şərh     Baxış: 7 494
Musiqinin vətəni yoxdur deyirlər, çünki musiqi dil, din, irq, millət, cinsiyyət fərqi qoymadan hər yaşdan və mədəniyyətdən olan insana təsir edən vasitədir. Musiqi zövqümüz isə fərqlidir, kimimiz klassik, kimimiz müasir müsiqi janrlarına üstünlük veririk. Ümumilikdə, musiqi bizim psixologiyamıza necə təsir edir və özündə hansı informasiyanı daşıyır?

Musiqi nəyə qadirdir?

Son illər musiqi terapiyası barədə olduqca geniş məlumatlar var - muğamla, klassik musiqi ilə insanların müalicə edilməsi faktları çoxdur. Qədim dövrlərdən bəri xəstəliklərin müalicəsində də istifadə edilən musiqi, tibbin bir çox sahəsində olduğu kimi, xüsusilə insan psixologiyası üzərində böyük təsirə malikdir.

Musiqi ilə müalicə, digər metodların uğursuz olduğu zaman müsbət nəticələr verə bilir. Xüsusilə də yaddaş pozğunluqlarının bərpa edilməsində musiqi terapiyası əvəzsizdir. Özünə qapanmış, aqressiv və cəmiyyətdən qaçan birini psixoloqlar musiqi dinləməklə müalicə edir və cəmiyyətə yenidən normal baxış və davranışlarını ona qaytarırlar.

Musiqidən yuxusuzluqdan əziyyət çəkənlər və çox hərəkətli uşaqları yatırtmaq üçün də istifadə edilir. Musiqi əməliyyata hazırlaşan və vəziyyəti ağır olan xəstələrə cəsarət verir. Əməliyyat zamanı ağrılar sakitləşdirici və ruhu oxşayan musiqilərlə azaldılır. Bəzi cərrahlar da əməliyyata klassik musiqilərin müşaiyəti ilə girirlər. Daha canlı və ritmik musiqilər isə orqanizmin özünü yaxşılaşdırması prosesində köməkçi olur.

Yorğunluqdan şikayətlənənlərə də sürətli templi musiqilər təklif edilir. Normal ürək döyüntüsü sürəti ilə başlayan və yavaş-yavaş sürətini artıran musiqilər dinləyicidə həyəcan yaradır. Bu, özünü ən açıq şəkildə ənənəvi döyüş barabanları və hərbi orkestrlərdə göstərir.
Yüksək ritmli və sürətli musiqilər, insana enerji verir və ürək döyüntüsünün sürətinin artmasına səbəb olur, tənəffüs sürətini dəyişdirir və qan təzyiqini artırır. İnsanları rahatlaşdırmaq üçün həzin səslər və həzin musiqilərdən istifadə edilir.

Təbabətin musiqili müalicə metodu

Qədim mənbələrdə hələ uzaq keçmişdə musiqidən müalicə vasitəsi kimi istifadə edilməsinə dair məlumatlar var. Musiqi və təbabət əsrlər boyu bir-birindən ayrılmaz olub və musiqi həmişə insan üçün estetik və mənəvi zövq mənbəyi rolu oynayıb.

Strabonun fikrincə, musiqi ilə ən vəhşi heyvanları belə ram etmək mümkündür. Məşhur fransız həkimi Jan Reje musiqi vasitəsilə canavarların qızğınlığının necə yatırıldığını, tütək sədaları ilə ovçuların ceyranları necə tora çəkdiklərini, pətəklərindən qaçmış arıların simbal çalmaqla necə cəmləşdirildiyini, qu quşlarının gitara sədaları ilə necə ovsunlanıb ram edildiyini təsvir edib.

Məşhur bəstəkar və pianoçu Raxmaninov deyərmiş ki, ağrı hiss edəndə, piano çalan kimi kəsilir, ağrım sanki sehrlə keçib gedir. Tanınmış skripkaçı B.Sibor quduzluq xəstəliyindən əziyyət çəkən qızının ağrılarını skripka çalmaqla yüngülləşdirirmiş. HippokratPifaqor öz xəsətələrini musiqi ilə müalicə edib və müsbət nəticələr əldə ediblər.

XX əsrin ortalarında görkəmli alim, professor İbrahim Topçubaşov Azərbaycanda musterapiya adlı tibbi müalicə sisteminin əsasını qoymuşdu. Ağır xəstələr musiqinin müşaiyəti ilə əməliyyat edilirdi və yaxşı nəticələr əldə olunurdu.

Müasir dövrdə də musiqidən psixoterapiyanın ən səmərəli üsullarından biri kimi istifadə edilir. Bir sıra xəstəxana və sanatoriyalarda əsəb sisteminin bəzi pozuntularının nizama salınmasında musiqidən əsas müalicə vasitəsi kimi istifadə edilir. Bir qayda olaraq bu işdə klassik musiqiyə üstünlük verilir.

Musiqi insanları birləşdirir

Bəyəndiyimiz musiqilər zövqümüzü oxşayır, ruhumuzu dincəldir. Orta və yaşlı nəsil adətən klassik musiqiyə meyl edir. Yeniyetmə və gənclər isə daha çox hay-küylü, rep, pop musiqilərini xoşlayır.

Musiqi insanları və cəmiyyətləri bir-birinə yaxınlaşdıran bir vasitədir, musiqi təhsili isə davranış və dünyaya fərqli baxış baxımından çox əhəmiyyətlidir. Gözəl ifa olunan, ən sadə və ya ən qəliz alətlərlə ifa edilən musiqi də, gözəl səsi ilə mahnı oxuyan insanlar da həmişə diqqət mərkəzində olublar.

Musiqi ilə məşğul olan bir qrupu gözünüzün önünə gətirin. İstər klassik musiqi ifaçıları, istərsə də müasir musiqilərin ifaçıları. Fikir vermisiniszə, qrupun bütün üzvləri bir-birinə bənzəyir. Çünki onların hamısı eyni musiqidən zövq alır, zövqləri oxşar olduğu üçün həm daxilən, həm də xaricən oxşarlıq yaranır. Təcrübələr göstərib ki, onların ürək döyüntüləri belə, eyni olur.

Müəyyən alətlərin insanı sakitləşdirmə və yaxud da həyəcanlandırma təsirləri var. Ən çox enerji verən musiqi alətlərindən olan baraban və nağara insanda istər-istəməz yüksək əhval-ruhiyyə yaradır. Hərbi marşların həm ruh yüksəkliyi yaratmaq, həm də sakitləşdirici hal aşılamaq kimi bir gücü var. İngilis dramaturqu Uilyam Konqrin yazır ki, musiqidə magiya qüvvəsi var. O, vəhşini ram edə, daşı yumşalda, qol-budaqlı palıd ağacını əyə bilir.
Araşdırmalara görə musiqi ilə maraqlanan şagirdlər dərslərində daha müvəffəqiyyətlidir, onların dərs qavraması daha asanlaşır. Hiperaktiv uşaqların sakitləşdirilməsində və tərbiyəsində musiqinin təsiri barədə son illər dünyada geniş araşdırmalar aparılır.

Ana bətnindəki uşağa klassik musiqi dinlədin

Dünya təcrübəsinə görə Motsartın musiqiləri uşaqlar üçün əvəzsiz müalicədir. Xüsusilə, yeni doğulmuş körplərə və azyaşlı uşaqlara musiqinin verdiyi rahatlıq barədə dünyada çox danışılır. Eləcə də, dərslərində ləngimə və problem olan uşaqlar üçün adaptasiya olmaq üçün Motsartın musiqiləri əvəzsizdir.

Şəxsən öz təcrübəmdən bilirəm, övladım yeni doğulanda Motsart, Çaykovski, Bethoven, Şopenin əsərlərinə, Azərbaycan xalq mahnılarına, Sovet uşaq musiqilərinə daha çox müsbət reaksiya verirdi. Bu musiqiləri eşitdiyi zaman ağlamağını kəsir, diqqətini musiqiyə verir, üzündə razılıq əlaməti görünürdü.

Səs, xüsusi riyazi tənzimləməyə sahibdir. Xoş melodiyalar dinləyən insanın beyindəki alfa dalğaları hərəkətə gəlir, bunun nəticəsində o, sakitləşir, bədən və ruh dincəlir, qavrama funksiyası daha güclü işləyir. Xüsusilə, klassik musiqi və xalq mahnıları ruhumuz qədər beynimiz üzərində də rahatladıcı, sakitləşdirici təsirə malikdir. Ana bətnindəki körpəyə klassik musiqi dinlədilikdə körpə sakitləşir, inkişafı sürətlənir.

Kompyuterlər vasitəsi ilə monitorlara qoşulan ana və bətnindəki körpəsi üzərində belə bir təcrübə Britaniyada aparılıb. Klassik musiqi dinlədilən 8 aylıq körpə anasının bətnində rahat bir formada dayanaraq musiqini dinləyir, əl və ayaq hərəkətlərindən onun nə qədər razı olduğu hiss edilir. Ancaq körpəyə rok və ya müasir musiqi növlərindən hər hansı dinlədiləndə, ana bətnində narahat olur və anasının qarınını daha çox təpikləməyə başlayır.

Dünya təcrübəsi nə deyir?

"Harvard" və "Oxford" Universitetlərin birlikdə apardığı bir araşdırma nəticəsində məlum oldu ki, musiqi ilə maraqlanan və musiqi bacarığı olan şagirdlər həyatlarında daha çox uğur qazanırlar.

"McGill" Universitetində aparılan başqa bir araşdırmaya görə isə, piano təhsili insanlarda özünə güvən hissini inkişaf etdirir. Üç il boyunca piano təhsili alan uşaqların heç piano dərsi almayanlara nisbətən özünə inamlarının yüksək olduğu bu araşdırma nəticəsində məlum olub.

1993-cü ildə Kaliforniyada 12-13 yaşlı uşaqlar üzərində bir araşdırma aparılıb. Bu uşaqlara piano dərsləri verilib, səs elmi öyrədilib. Nəticə gözləniləndən də maraqlı olub. Nəticədə uşaqların bilik və bacarığının 46% artması müşahidə edilib.

Bir neçə il əvvəl Yaponiyada maraqlı eksperiment keçirilib. 120 nəfər südəmər uşağın anasını 2 dəstəyə bölüblər. 1-ci qrupa Qərb klassik musiqisini, 2-yə isə caz, rok və pop musiqisi dinlədilib. Müəyyən edilib ki, klassik musiqini dinləyən anaların südü 80-100 faiz artıb. Caz, rok və pop musiqi dinləyən anaların südü isə 20-50 faiz azalıb.

Normal musiqinin insana konkret təsirləri

- Klassik musiqi növləri dinclik və rahatlıq verən xüsusiyyətə malikdir.
- Ürək döyüntüsünü və maddələr mübadiləsini nizamlayır.
- Beyinə gedən qan və oksigen miqdarını artırır.
- İlham verir, duyğuları hərəkətə keçirir, yaradıcılıq gücünü artırır.
- Yaddaşı inkişaf etdirir.
- Şagirdlərin daha tez və effektiv öyrənmələrinə köməkçi olur.
- Yaddaşı gücləndirir, yaddaşda yığılan məlumatı xatırlamağı sürətləndirir.
- Musiqi alətində ifa edən uşaqların həyatı nizama düşür, intizamlı olurlar.
- Oxuma, yazma və öyrənmə problemi olan şagirdlər musiqi ilə öyrədilə bilərlər.
- Analitik düşünmə bacarığını gücləndirir.
- Hiperaktiv uşaqlar və yetniyetmələri sakitləşdirir.
- Diqqətsizliyi azaldır və daha az səhv edilməsini təmin edir.
- Müalicə müddətini sürətləndirir.
- Daha enerjili olmamızı təmin edir, bilik öyrənməyə meyl yaradır

Azərbaycanlı alimin maraqlı araşdırması

Dünya təcrübəsindən kifayət qədər müsal çəkdik, bəs bizim ölkəmizdə musiqinin faydaları barədə elmi araşdırmalar edilirmi? Azərbaycanda alimlər, tibb elminin nümayəndələri bu barədə nə bilir? Ölkəmizin tibb tarixçilərindən biri, tarix elmləri doktoru Fərid Ələkbərlinin kitablarının birində Azərbaycanın qədim çalğı alətlərinin və musiqi janrlarının xəstəliklərin müalicəsində təsirləri əks olunub.

Fərid Ələkbərlinin Milli.Az-a verdiyi açıqlamasına görə, sazda ifa edilən musiqi sinir sistemini fəallaşdırır, insanı gümrah edir, əhval-ruhiyyəni yüksəldir, mübariz ruh yaradır. Zurnanın səsi ruh düşkünlüyünü, laqeydliyi aradan qaldırır, qan təzyiqini artırır. Nağara insanlardan qəm-qüssəni uzaqlaşdırır, əqli və fiziki yorğunluq, qan təzyiqinə qarşı mübarizə etməyə kömək edir.

Tarda çalınan musiqi baş ağrısı, yuxusuzluq, əsəb və əzələ spazmalarını aradan qaldırır, kamança isə əsəbləri sakitləşdirir, hal-əhvalı yaxşılaşdırır, qəm-qüssəyə qarşı nikbinlik yaradır. Ney, balaban, tütəyin səsi əsəbləri sakitləşdirir, gərginliyi və yorğunluğu alır. Udun səsi baş ağrısına qarşı ən yaxşı dərmandır, əzələ spazmalarını aradan qaldırır, güclü sakitləşdiricidir.

Rok musiqi narkotikə meyil və heyvani hisslər yaradır?

Fərid Ələkbərlinin dediyinə görə, tar və kamançada ifa olunan muğamın ecazkar səsi sinir sistemini sakitləşdirir, gərginliyi azaldır, yuxusuzluğu yox edir. Muğam nevroz xəstəliyi zamanı ən yaxşı sakitləşdiricidir.

Oyun havaları insanı aktivləşdirir və gümrahlaşdırır, həyat tonusunu qaldırır. Alim pis əhval-ruhiyyədə, əsəbilik, nevroz hallarında və aşağı qan təzyiqindən əziyyət çəkəndə şən oyun havalarını dinləməyi məsləhət görür.

Klassik musiqi əsərləri sakit əhval-ruhiyyə və incə hissləri oyadır, şəxsin mənəvi inkişafına təkan verir. Belə musiqi nevroza, qüssəyə, yuxusuzluğa qarşı əla vasitələrdən biridir. Ritmik estrada (pop) musiqisi demək olar ki, qəhvə kimi təsir edir, yəni orqanizmə tonus verir, ürək döyüntüsünü və pisixi fəaliyyəti aktivləşdirir, əhval-ruhiyyəni yaxşılaşdırır. Alimin dediyinə görə, bu musiqi cavanlara yaxşı təsir bağışlamaqla, problemlərini müvəqqəti unutmağa, güclü emosiyalara qapılmağa və istirahət etməyə kömək edir.

Eyni zamanda, qəhvədə olduğu kimi pop musiqisində də zərərli təsirlər özünü göstərir. Bu musiqi növünü uzun müddət dinlədikdə o, yorğunluq və əsəbilik əmələ gətirir, ürəyə və sinir sisteminə zərər verir.

Ekspertlərin fikrincə, qızğın ritmlər insanın əsəb sisteminə, eşitmə sisteminə çox pis təsir edir və onu kar olmaq dərəcəsinə gətirib çıxarır. Rok musiqisi kimi janrlar isə, insanda narkotikə meyil və heyvani hisslər yaradır.

Məsələyə ekspert baxışı

Psixoloq Elnur Bayramov deyir ki, bir yaşı hələ tamam olmamış uşaq televizorda reklamın səsi gələn kimi ona reaksiya verir: "Bu, onun musiqiyə ana zümzüməsindən sonrakı ilk diqqətidir. Uşağın musiqi zövqü ilk öncə o ailənin musiqiyə münasibətindən yaranır. Əlbətdə ki, 3-5 yaşlı uşağa muğam, sinfoniya dinlətməklə onu yükləmiş oluruq. Körpəni yatızdırarkən onun üçün ən yaxşı musiqi ana laylasıdır. Bununla bahəm, həzin aşağı tonda instrumental musiqi də dinlətmək olar. Musiqi insanları ruhlandırdığı kimi onun ovqatını poza, onu narahat edə bilər. Elə musiqilər var ki, onu dinlədikcə, vəhşi heyvani hisslər də baş qaldıra bilir".

Psixoloq Zamin Ramilovun sözlərinə görə isə, zehni inkişafın 85 faizi 8 yaşına qədər, beyin inkişafının isə 80 faizi 3 yaşına qədər tamamlanır: "Araşdırmalara görə, bu müddətdə klassik musiqi çox əhəmiyyətlidir, zəka və beyin inkişafına qidalanmadan sonra təsir edən ən vacib faktorlardan biridir. Musiqi bir estetik anlayışdır və insanda estetik duyğu və düşüncələri inkişaf etdirir. Normal musiqi daha nəzakətli olmağımızı, qarşımızdakı insanı incitməməyə diqqət etməyimizi təmin edir, içimizdəki sevgini artırır. Klassik musiqinin rahatlaşdırıcı xüsusiyyəti olduğu üçün terapiyalarda istifadə edilir. Əsasən də qrup terapiyasında klassik musiqidən geniş istifadə olunur. Klassik musiqi dinləyən körpələrin daha tez böyüdükləri və həyatlarının ilk illərində stressdən daha sürətli qurtulduqları artıq bilinən bir təcrübədir".

Musiqisevərlər nəyə üstünlük verirlər?

Araşdırma yazımızı bu barədə sosial şəbəkədə keçirdiyimiz kiçik sorğu ilə yekunlaşdırırıq.
"Hansı musiqini dinləyirsiniz?" sualı ilə keçirdiyimiz sorğuya 44 nəfər qatıldı. Respondentlərdən 18 nəfəri klassik musiqi, 6 nəfər pop musiqi, 5 nəfər cazı sevdiyini, 4 nəfər xalq mahnılarını, 8 nəfər saz-muğam, 3 nəfər isə rok dinlədiyini dedi.

Sonda qeyd edək ki, bütün musiqilərin rahatlaşdırıcı tərəfləri ilə bərabər, narahatedici tərəfi də var. Təxminən 70-80 desibel və daha çox olan titrəşimlər müxəlif narahatlıqlara səbəb olur. Məsələn qulaq ağrısı, baş ağrısı və psixi pozuntulara səbəb ola bilər. Bu cür narahatlıqlar rock janırında, əsasən da hard-rock-da özünü biruzə verir. Xoşbəxtlikdən bizim cəmiyyətdə bu musiqi janrını sevən nisbətən azdır. Bunu keçirdiyimiz sorğu da təsdiqlədi. Bütün hallarda ruhumuzu qidalandıran, səhhətimizə zərər əvəzinə xeyir verən musiqilərə üstünlük verək. Daha sağlam olmaq və daha sağlam gələcək qurmaq üçün.

Lalə Mehralı
Milli.Az
loading...

Şərh yaz:

0 Şərh:

XƏBƏR LENTİ

Copyright © 2015 Milli.Az

Saytdakı materialların istifadəsi zamanı istinad edilməsi vacibdir. Məlumat
internet səhifələrində istifadə edildikdə hiperlink vasitəsi ilə istinad mütləqdir.