İlham Əliyev və Qarabağ: bitən müharibə - və dünyaya məcbur tanınan sülh

2026-cı ilin əvvəli bizə Qarabağ qələbəmizi emosiyalar və ya mövcud siyasi şərait kontekstində deyil, tarixi nəticələr kontekstində görməyə imkan verir. Bu, sadəcə hərbi uğur və ya ərazi bütövlüyünün bərpası deyil, siyasi, diplomatik və beynəlxalq səviyyədə tanınmış nəticələrlə əldə edilən nadir bir mütləq və tam qələbə nümunəsidir.

Bu barədə Prezident İlham Əliyev yanvarın 5-də Azərbaycan televiziya kanallarına müsahibəsində birbaşa danışıb. Dövlət başçısı 2025-ci ilin yekunlarına nəzər salaraq qeyd edib ki, ötən il siyasi baxımdan Ermənistanla Azərbaycan arasındakı müharibəyə qəti şəkildə son qoyulub.

"Artıq biz bir neçə aydır ki, sülh şəraitində yaşayırıq. Sülh şəraitində yaşamaq nə deməkdir, bunu öyrənirik. Çünki müstəqillik əldə ediləndən sonra, hətta ondan da əvvəl Azərbaycan xalqı və dövləti müharibə şəraitində yaşamışdır", - dövlət başçısı qeyd edib.

Burada əsas məqam təkcə atəşin dayandırılması faktı deyil, əldə olunan nəticənin tamlığıdır. İkinci Qarabağ müharibəsi, onun ardınca həyata keçirilən antiterror əməliyyatı və 2025-ci ildə qəbul edilən siyasi qərarlar vahid, məntiqi baxımdan tamamlanmış bir zəncir təşkil edir. Döyüş meydanında qazanılan qələbə siyasi müstəvidə möhkəmləndirildi - dövlət başçısının vurğuladığı kimi, "dünya miqyasında bir nömrəli ofis", bu isə müstəqil Azərbaycan tarixində ən mühüm hadisələrdən birinə çevrildi.

Bu hərtərəfli nəticə Qarabağ məsələsini XX-ci əsrin ikinci yarısı və XXI-ci əsrin əvvəllərindəki əksər münaqişələrdən fundamental olaraq fərqləndirir. İkinci Dünya Müharibəsindən bəri beynəlxalq sistem dəfələrlə hərbi üstünlüyün və ərazi nəzarətinin belə münaqişənin nəticəsinin beynəlxalq səviyyədə tanınmasına gətirib çıxarmadığı hallarla qarşılaşıb. Koreya müharibəsi sülh müqaviləsi ilə deyil, atəşkəslə başa çatdı, yarımadanın bölünməsini qorudu və dünyanın ən təhlükəli çat xətlərindən birini yaratdı. Kipr münaqişəsi onilliklər boyu beynəlxalq hüquqi tanınmadan kənarda qalan və Şərqi Aralıq dənizində xroniki qeyri-sabitlik yaradan faktiki reallığın formalaşmasına səbəb oldu. Fələstin-İsrail münaqişəsi, hərbi və siyasi mərhələlərinə baxmayaraq, heç vaxt qəti şəkildə həll olunmayıb və regional böhranların daimi mənbəyinə çevrilib. Müasir tarixdə Balkanlardan Afrikaya qədər bu cür nümunələr az deyil.

Bu münaqişələrin ortaq xüsusiyyəti onların tamamlanmamış qalması idi: ya hərbi nəticə tanınmayıb, ya siyasi həll real güc balansına uyğun olmayıb, ya da xarici aktorlar yekun nizamlanma əvəzinə "idarə olunan qeyri-müəyyənliyi" qoruyub saxlamağa üstünlük veriblər. Bu isə dondurulmuş münaqişələrə, paralel legitimliklərə, daim mövcud olan eskalasiya risklərinə və nəticə etibarilə bütöv regionların əhalisinin illərlə davam edən əzab-əziyyətə səbəb olub.

Bu fonda Qarabağ qələbəsi müstəsna görünür. Azərbaycan nəinki əraziləri üzərində nəzarəti bərpa etdi, həm də aparıcı dövlətlər və beynəlxalq qurumlar da daxil olmaqla beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən yeni reallığın tanınmasına nail oldu. Azərbaycanın azad edilmiş ərazilər üzərində suverenliyi bu gün əsas qlobal oyunçular - ABŞ, Avropa İttifaqı və onun aparıcı dövlətləri, Rusiya, Çin, eləcə də regional güc mərkəzləri tərəfindən qeyd-şərtsiz tanınır. Bu konsensus fundamentaldır: o, Qarabağdakı qələbəmizi hərbi nəticənin mübahisəli və ya tanınmamış qaldığı müharibədən sonrakı əksər münaqişələrdən fərqləndirir.

Prezident İlham Əliyevin müsahibədə xatırlatdığı kimi, hətta ATƏT-in Minsk Qrupunun fəaliyyəti dövründə belə, Azərbaycana BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinə və beynəlxalq hüquqa məhəl qoymadan "yerdəki reallıqları qəbul etmək" israrla tövsiyə olunurdu.

"Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələri, beynəlxalq hüquq və beynəlxalq hüququn pozulması ilə bağlı bütün arqumentlərim isə yenə də qəti səssizlik ilə qarşılanırdı. Beləliklə, "yerdəki reallıqlar" məsələsi ortaya qoyulmuşdu. Mən də dedim: yaxşı, onda biz bu reallıqları dəyişəcəyik", - dövlət başçısı bildirib.

Bu tarixdə xüsusi əhəmiyyət kəsb edən məsələ beynəlxalq hüququn rolunun yenidən qiymətləndirilməsidir. Prezident İlham Əliyev müsahibəsində mövcud sistemi kifayət qədər sərt şəkildə köhnəlmiş və müasir çağırışlara adekvat cavab verə bilməyən kimi xarakterizə edib. Qətnamələr, prinsiplər və bəyanatlar onilliklər ərzində Azərbaycanın xeyrinə işləməyib, ərazi bütövlüyü və BMT Təhlükəsizlik Şurasının qərarlarına edilən müraciətlər isə, onun sözlərinə görə, "sükut divarı" ilə qarşılaşıb. Bundan başqa, "öz müqəddəratını təyinetmə" anlayışı çox vaxt aqressiv separatizmi haqqlandırmaq üçün vasitə kimi istifadə olunub və bu, beynəlxalq hüququn əsas normalarına zidd olub.

Məhz bu kontekstdə "yerdəki reallıqlar" ifadəsi Azərbaycan üçün kökündən fərqli bir məna kəsb etdi. Əvvəllər Bakıya qanuni tələblərinə qarşı arqument kimi tətbiq edilən şey ədalətin bərpası üçün bir vasitəyə çevrildi.

Prezident İlham Əliyev reallığı dəyişdirdi - və bununla da dünyanı bunu etiraf etməyə məcbur etdi.

Əldə olunan sülhün daxili təsiri də heç də az əhəmiyyət kəsb etmir. Dövlət başçısının sözlərinə görə, sülhün ilk bir neçə ayı artıq konkret nəticələr verib - sabitliyə və təhlükəsizliyə inam artıb, ictimai əhval-ruhiyyə müsbətləşib və iqtisadi imkanlar genişlənib. Bu, tam qələbə ilə "yarımçıq qələbələr" arasındakı digər bir fərqdir: burada sülh deklarativ deyil, praktikdir və dövlətin inkişafı və cəmiyyətin rifahına xidemət edir.

Nəticə etibarilə, Qarabağ qələbəsi sülhün yalnız güclülər üçün mümkün olduğunu və uzun sürən münaqişələrə məsuliyyətlə istifadə edilən və siyasi nəticəyə gətirilən güc vasitəsilə son qoyula biləcəyini göstərir. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra bu qədər müharibənin yarımçıq qaldığı bir dünyada Azərbaycanın təcrübəsi nadir, lakin aşkar bir presedent kimi diqqət çəkir. Prezident İlham Əliyevin qazandığı qələbənin tarixi əhəmiyyəti də məhz bundadır - bu, yalnız Azərbaycan üçün deyil, həm də müasir beynəlxalq münasibətlər sisteminin bütövlüyü üçün önəmlidir.

TREND