Kartof artıq Ayda yetişəcək - Davamlı kənd təsərrüfatına "kosmik" töhfə

Oreqon Ştat Universitetinin (OSU) kosmik bioloqu Devid Hanri və komandası laboratoriya şəraitində Ay reqolitini (səth tozunu) yenidən canlandıraraq kartof istehsal etməyə nail olublar. Tədqiqatlardan əldə edilən məhsuldarlıq göstərir ki, əlverişli şərait yaradılarsa, gələcəkdə Ay səthində kartof yetişdirmək mümkün olacaq.

Milli.Az xəbər verir ki, Ay səthini örtən reqolit təbəqəsi boş və tozvari quruluşa malikdir. Bu səth bitkilərin böyüməsi üçün lazım olan orqanik maddələri ehtiva etmir. Alimlər də əzilmiş minerallar və vulkanik kül qarışığından istifadə edərək buna bənzər Ay torpağı nümunəsi əldə ediblər. Təəssüf ki, bu torpaqda orqanik maddələr çatışmadığı üçün bitkilərin yetişməsi qeyri-mümkün idi. Komanda bu problemi həll etmək üçün qurd gübrəsindən istifadə etmək qərarına gəlib. Araşdırmalar göstərib ki, qarışığa 5% nisbətində qurd gübrəsi əlavə edildikdə, kartofun böyüməsi üçün lazımi mühit yaranır.

Təcrübə təxminən iki ay davam edib. Yetişdirilən kartoflar yığılıb, dondurularaq qurudulub və üyüdüldükdən sonra analiz edilib. DNA araşdırmaları göstərib ki, bitkilər stresslə bağlı genlərini aktivləşdiriblər. Maraqlıdır ki, "Ay kartofları" ənənəvi kartoflardan daha yüksək mis və sink tərkibinə malik olub. Bu, insan istehlakı üçün potensial risk deməkdir. Lakin bitkilərin qida dəyərləri adi kartoflarla bənzər səviyyədədir. Handi bunu bitkilərin stresslə mübarizə aparmaq üçün əlavə enerji xərcləməsinə baxmayaraq, qida dəyərlərini qoruya bilməsi ilə izah edir.

NASA-nın Jet İtki Laboratoriyasından Ay mütəxəssisi Cared Lonq-Foks bu işin vacib bir addım olduğunu, lakin Ayda mövcud olan vakuum və radiasiya kimi təhlükələrin hələ nəzərə alınmadığını bildirir. O, həmçinin təcrübələrin həqiqi Ay torpağı üzərində təkrarlanmasının vacibliyinə diqqət çəkir. "Artemis" proqramı çərçivəsində daha böyük və müxtəlif Ay nümunələrinin gətirilməsinin bu cür tədqiqatlara yol açacağı gözlənilir. OSU-dan bitki biokimyacısı Aymerik Qoyer isə məqsədlərinin Aya ən uyğun kartof növlərini müəyyən etmək və gələcəkdə genetik seçim yolu ilə Ay mühitinə uyğunlaşmış növlər inkişaf etdirmək olduğunu vurğulayır.

Lalə Qüdrətova
Milli.Az