“Erməni separatçılarının “arzusu”nu dəfn edən gün” — Leyla Tariverdiyevanın “AKTUAL” yazısı

Мüəllif: Leyla Təriverdiyeva

Azərbaycan Ordusunun 19 sentyabr 2023-cü ildə başladığı və bir sutka davam edən antiterror əməliyyatının növbəti ildönümü təkcə bizim üçün deyil, mühüm tarixdir. Qonşularımız hələlik baş verənlərdən əldə etdikləri faydanı dərk etmirlər, amma gec-tez bunu anlayacaqlar. Onlar başa düşəcəklər ki, özgə torpağı nə qədər öz torpağın adlandırsan da, sənin mülkiyyətinə çevrilməyəcək, o, qanunsuz məskunlaşanları, özgə evini zəbt etməklə kifayətlənməyib, onun qanuni sahiblərinin qanını da tökən qara reydləri özündən kənarlaşdıracaq.

Məhz bu yolla ermənilik Qarabağa "kupça" əldə edib. Kainat isə hər şeyi görür və heç nəyi bağışlamır. Erməni separatçıların bəxti gətirdi - onlar öz torpaqlarını deyil, sadəcə özgə torpağını itirdilər. Baxmayaraq ki, Ermənistanı da erməni torpağı adlandırmaq yalnız şərti olaraq mümkündür, biz beynəlxalq hüquqa hörmət edir və konstatasıya edirik: Qarabağın erməni əhalisi beynəlxalq səviyyədə tanınmış Azərbaycan Respublikasının ərazisindən könüllü şəkildə Ermənistan Respublikasının beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazisinə köçərək "tarixi vətən" ilə birləşib. Hansı ki, 80-ci illərin sonlarından bəri məhz bunun haqqında daim vızıldayırdılar. Beləliklə, 19-20 sentyabr 2023-cü il antiterror əməliyyatının Qarabağ ermənilərinin çoxdankı arzusunu, demək olar ki, həyata keçirdiyini söyləmək olar.

Bizi kiniklikdə ittiham edə bilərlər. Guya biz yüz minlərlə insanın "faciəsinə" lağ edirik... Xeyr, yüz minlərlə yox, üzr istəyirik - son günlər erməni təbliğatı artıq "150 mindən çox qaçqın" hesablayıb. Biz kinik deyilik, sadəcə erməni tərəfinə də çox yaxşı məlum olan reallıqları konstatasıya edirik. Orada bu kütlənin Qarabağı tərk etməsinin səbəbini çox yaxşı bilirlər. "Soyqırım" qorxusundan, təzyiq və hədələrə görə deyil, sadəcə Azərbaycanda yaşamaq istəmədikləri üçün. Bakı ermənilərə azərbaycanlı cəmiyyətinin bir hissəsi olmaq və ya getmək arasında sərbəst seçim etmək imkanı verdi. Bəli, seçim çox geniş deyil, amma qaydalar belədir.

Əvvəlki vəziyyəti qoruyub saxlamaqla bağlı son ümidlər erməni əhalisi üçün döyüşlərin başa çatmasından bir həftə sonra - 28 sentyabr 2023-cü ildə Samvel Şahramanyanın özünü elan etmiş qurumun buraxılması haqqında "fərman" imzalaması ilə puç oldu. Yeniləşmiş "prezident" cəmi bir neçə həftə sonra öz statusundan yararlanaraq "dövlət" strukturlarının buraxıldığını və bu layihənin 1 yanvar 2024-cü ildən etibarən mövcudluğuna son qoyulduğunu elan etdi. Qanlı layihə iflasa uğradı və separatçıların heç bir çıxış yolu yox idi.

Layihənin üstündən xətt çəkən Şahramanyan çalışdı ki, bundan mümkün qədər az erməni xəbər tutsun. Həmin günlərdə Rusiya KİV-ləri yazırdı ki, mətn "prezident aparatının" "rəsmi" Telegram kanalında yalnız rus dilində dərc olunub (hazırda rus dilində də orada yoxdur), halbuki kanal yalnız erməni dilində aparılır. Şahramanyan bununla qərarının qeyri-legitimliyini göstərmək istəyirdi. Amma sadəcə gülünc vəziyyətə düşdü. Əlbəttə, onun imzası da, vəzifəsi də, separatçı rejimin özü də legitim deyildi.

Ermənistanda deyirlər ki, "respublika" mövcuddur, çünki təslim olmanın rəsmi və açıq mərasimi, digər prosedurlar olmayıb, referendum keçirilməyib və deməli, "fərman" legitim deyil. Bizim qonşularımız çox gülməlidirlər. Azərbaycan tərəfi üçün Şahramanyan, Arutyunyan, Vardanyan və digərləri rəsmi şəxslər deyil, dövlət cinayətkarları idi. Cinayətkarlarla rəsmi sənədlər imzalanmır. Bakı münaqişə dövründə də Qarabağ separatçıları ilə danışıqlar aparmayıb. Mövcudluğu artıq bir ay sonra Şahramanyanın israrla inkar etməyə başladığı bu sənəd marionet rejimin bütün nümayəndələrinə separatçı layihənin öldüyünə dair siqnal oldu. Dəstənin başçısı bu barədə əlaltılarına, eləcə də layihəyə pul yatıran, beynəlxalq tribunalardan onun müdafiəsi üçün boğazını yırtan hər kəsə məlumat verdi. "Fərman"ın vəzifəsi bundan ibarət idi. O, separatçı layihəyə son qoydu, "dövlətə" deyil. Azərbaycanın Ermənistan tərəfindən işğal olunmuş ərazilərində heç vaxt dövlət mövcud olmayıb, bu, yalnız erməni təbliğatının salnamələrində mövcud olub, lakin heç bir ölkə, hətta Ermənistan tərəfindən belə tanınmayıb.

Təbii ki, bu, yeni "prezidentin" könüllü qərarı deyildi. O, öz statusundan cəmi bir neçə həftə zövq ala bildi. Əlbəttə, o, təzyiq altında bunu etdi. Təslimolma aktları könüllü olaraq, təbəssümlər və musiqi sədaları altında imzalanmır. Bu, həmişə hərbi məğlubiyyətin və çıxılmazlığın nəticəsidir. Həmin Rusiya KİV-lərinin məlumatına görə (başa düşülən səbəblərdən vəziyyətdən yaxşı xəbərdar idilər), Şahramanyana Paşinyan da təzyiq göstərib. O, Xankəndinin Bakı şərtlərini rədd edəcəyi təqdirdə artıq Ermənistanın öz təhlükəsizliyindən narahat olmalı olacağından ehtiyat edirdi. Məlumatlara görə, ultimatum alan Samvel Yerevana zəng etməyə tələsib və Paşinyanla "yeganə dəfə telefon danışığı apararaq onu Azərbaycanın bütün tələblərini dərhal yerinə yetirməyə və müharibənin Ermənistan ərazisinə keçməsinə yol verməməyə çağırıb".

Bundan sonra qeyri-qanuni rejimin özünü buraxdığını elan edən "fərman" yayımlandı, onun bütün strukturlarının fəaliyyətinə xitam verildi və Qarabağın erməni əhalisinə Bakının təqdim etdiyi reinteqrasiya şərtləri ilə tanış olmaq, daha sonra Qarabağda qalmaq imkanına dair müstəqil və fərdi qərar qəbul etmək tövsiyə olundu.

Şahramanyan "fərmanı" imzalamasaydı nə olardı? Qonşu ölkədə çoxlarına elə gəlir ki, o zaman ermənilərin köçü baş verməzdi və separatçılar himayədarların və çoxsaylı tərəfdarların dəstəyinə arxalanaraq öz işlərini davam etdirə bilərdilər. Azərbaycan tərəfindən Laçın yolunda nizamın yaradılmasından qəzəblənən beynəlxalq ictimaiyyət Bakıya təzyiq göstərərək onu öz ərazilərinin bir hissəsi üzərində separatçı nəzarətlə barışmağa məcbur edərdi. Revanshistlər və Ermənistanda məskunlaşan separatçı kütlələr belə düşünür. Amma ssenari, əlbəttə ki, tamamilə başqa olardı. Nikol Paşinyanın Şahramanyanı sındırmağı dayandırmağa boş yerə xəbərdar etmədiyi də aydındır.

Azərbaycan Ordusunun 15 min nəfərlik, yaxşı silahlanmış erməni qruplaşmasına qarşı həyata keçirdiyi qısa və effektiv əməliyyat Yerevanı öz taleyi barədə düşünməyə məcbur etdi. Bu əməliyyat təkcə erməni tərəfi üçün deyil, hər kəs üçün gözlənilməz oldu. Azərbaycan Respublikasının ürəyini 30 ildən çox didən separatçı qurumun cəmi bir sutka ərzində məhv ediləcəyi heç kimin ağlına gəlmirdi. Axı orada böyük bir qruplaşma qalırdı, Rusiya sülhməramlılarının məsuliyyət zonası isə ağır silahlar da daxil olmaqla silah-sursatla dolu idi. Bundan əlavə, erməni tərəfi geniş beynəlxalq kampaniya ilə dəstəklənirdi və güman edilirdi ki, Bakı buna qarşı durmaq şansına malik deyil.

Azərbaycan yenidən hamını təəccübləndirdi. Separatçı rejimin rəhbərliyi layihənin dayandırılması barədə siqnal verməsəydi, qonşular və onların dəstək qrupu daha çox təəccüblənməli olacaqdı. Bakının səbrinin son həddə çatmışdı. Separatçılara zərbə işğaldan sonra bərpa edilən ərazidə minalamağa başlayan ermənilərin növbəti təxribatına cavab oldu. Bu, son damla idi. Erməni tərəfi Rusiya sülhməramlılarının mövcudluğuna və geniş beynəlxalq dəstəyə arxalanaraq mütəmadi təxribatlar törədirdi. Lakin nə biri, nə də digəri separatçıları pafoslu şəkildə ifadə etsək, ədalət qılıncından xilas edə bilmədi.

Bir sözlə, separatçılar silahlarını yerə qoymasaydılar, lokal əməliyyat yeni müharibəyə çevrilə bilərdi və bu dəfə Ermənistan üçün məsələ 2020-ci ildəki kimi yaxşı başa çatmazdı.

Amma ən maraqlısı bundan sonra başladı. 2023-cü ilin dekabrında erməni KİV-lərində sensasion xəbər yayıldı - Şahramanyanın sentyabrın 28-də imzaladığı "fərmanın" ləğvi barədə sənəd mövcuddur. Bu barədə jurnalistlərə onun "müşaviri" Vladimir Qriqoryan məlumat verdi. Hətta sənədin imzalanma tarixi də - 19 oktyabr göstərildi və internetdə həmin kağızın fotoşəkilləri yayılmağa başladı. Belə çıxırdı ki, özünü elan etmiş qurumun ləğvi artıq iki ay əvvəl "ləğv edilib", lakin Qarabağa "kollektiv və ləyaqətli qayıdışı" gözləyən kütlənin bundan xəbəri olmayıb.

Hər şey çox sadə izah olunur. Şahramanyan Azərbaycanda təhlükəsizliyindən narahat olduğu vaxt rejimi "buraxdı". Bu təhlükə aradan qalxdıqdan sonra isə Ermənistandakı öz həmvətənlərindən yeni təhlükə yarandı - onlar onu xəyanətdə, sövdələşmədə və bu kimi əməllərdə ittiham edirdilər. O zaman Samvel daha bir hüquqi baxımdan əhəmiyyətsiz, qeyri-legitim kağıza imza atdı və onu sosial şəbəkələrdə ictimaiyyətə təqdim etdi.

Amma məsələ yalnız bununla bitmir. Qarabağ münaqişəsində həmişə xarici maraqlı tərəflər olub. Elə əvvəldən. İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra onlar ifşa olundular - Ermənistanda sülhün əldə olunmasını istəməyənlərdən ibarət dəstək qrupu yarandı. Ermənistana köçən separatçılar əvvəlcə maliyyə mənbələrini Yerevandan itirdikləri üçün çaşqın və ruhdan düşmüşdülər, lakin çox keçmədən yeni sponsorlar ortaya çıxdı və onlara qanadlarını açmağa, Qarabağ məsələsini yenidən Ermənistanın gündəminə qaytarmağa cəhd etməyə imkan verdi. Lakin burada "sürgündəki hökumətin" qarşısını rəsmi Yerevan kəsdi.

Azərbaycan Cənubi Qafqazda sülhün bərqərar olması üçün özündən asılı olan hər şeyi etdi. İndi isə, necə deyərlər, top Ermənistanın tərəfindədir. Paşinyan hələlik yaxşı çıxış edir, revanş istəyənlərə qarşı dəqiq ötürmələr edir və qapıya nəticəli zərbələr vurur. "Matçın" başa çatmasını gözləyirik.

Milli.Az