"İdrak"ımız niyə çatmadı - Uşaq nə bilsin hansı avtomatdır?!

Bakıda yerləşən İdrak liseyində baş verən silahlı insident sadəcə kriminal hadisə deyil. Bu, cəmiyyətin, ailələrin və medianın kollektiv uğursuzluğunun acı nəticəsidir. 10-cu sinif şagirdinin atasına məxsus ov silahını məktəbə gətirərək müəlliminə atəş açması artıq tək bir ailənin problemi deyil. Bu hadisə hamımıza ünvanlanmış xəbərdarlıqdır.

Ən qorxulu məqam isə hadisənin baş verməsi yox, bu faciəyə aparan səbəblərin uzun müddət görməzlikdən gəlinməsidir.

Müasir yeniyetmələr ciddi psixoloji təzyiq altında böyüyür. Sosial şəbəkələr aqressiyanı normallaşdırır, virtual oyunlar zorakılığı adi davranış kimi təqdim edir, məktəb mühiti isə çox vaxt uşaqların emosional problemlərini görmək istəmir. Ailələr isə texnologiyanın arxasında gizlənən təhlükələri vaxtında dərk etmir. Nəticədə emosional partlayışlar qaçılmaz olur.

Lakin hadisənin ən təhlükəli tərəflərindən biri silahın uşağın əlinə bu qədər asan keçməsidir. Bu, təkcə səhlənkarlıq deyil, açıq şəkildə məsuliyyətsizlikdir. Silahın saxlanması yalnız hüquqi məsələ deyil - bu, həyat və ölüm məsələsidir. Bir uşağın silah əldə etməsi cəmiyyətin təhlükəsizlik mexanizmlərinin necə zəif olduğunu açıq şəkildə göstərir.

Amma bu faciədə tənqid edilməli olan tək sahə ailə və təhlükəsizlik məsələləri deyil.

Hadisədən dərhal sonra bəzi media nümayəndələrinin davranışı daha böyük suallar doğurdu. Jurnalistikanın əsas prinsipi cəmiyyətə doğru və məsuliyyətli informasiya çatdırmaqdır. Lakin hadisə yerində azyaşlı məktəblilərin kameralar qarşısına çıxarılması, onların emosional vəziyyətindən istifadə edilməsi peşə etikasının kobud şəkildə pozulmasıdır.

Daha da narahatedici fakt isə 8-ci sinif şagirdinə silahın modeli barədə sual verilməsidir. Bu, informasiya toplamaq deyil, sensasiya axtarışıdır. Travmatik hadisədən çıxmış uşaqlardan detallı açıqlama almaq jurnalistika deyil - bu, psixoloji travmanın dərinləşdirilməsidir.

Beynəlxalq media standartları açıq şəkildə göstərir ki, azyaşlıların travmatik hadisələr zamanı müsahibəyə cəlb olunması yalnız xüsusi hallarda və maksimum ehtiyatla mümkündür. Uşaqlar informasiya mənbəyi deyil, qorunmalı tərəfdir.

Təəssüf ki, bəzi media qurumları reytinq uğrunda etik sərhədləri asanlıqla keçməyə hazır olduqlarını bir daha göstərdilər.

Bu hadisə cəmiyyət üçün ağır siqnaldır. Ailələrin nəzarət mexanizmlərinin zəifləməsi, silah təhlükəsizliyi qaydalarına laqeyd yanaşma və medianın sensasiya xətrinə etik prinsipləri pozması eyni zəncirin halqalarıdır.

Faciə təsadüf nəticəsində baş vermir. Onlar uzun müddət yığılan laqeydliyin nəticəsidir.

Əgər bu hadisədən sonra yenə yalnız hadisənin nəticələrini müzakirə edib səbəbləri unutsaq, növbəti faciə sadəcə zaman məsələsi olacaq.

Əsas sual isə açıq qalır: Biz uşaqları qoruyuruq, yoxsa onları sistemli şəkildə risk altında böyüdürük?

Asif Mehman
Milli.Az