Ermənistan polis dövlətinə çevrilir

Ermənistanda prezidentlər, baş nazirlər, siyasi şüarlar və xarici himayədarlar dəyişir. Dəyişməyən isə əsas məsələdir: hakimiyyət hələ də dövləti iqtidardakı siyasi qruplaşmanın şəxsi mülkiyyəti, məhkəmələri rəqiblərlə haqq-hesab çəkmək vasitəsi, siyasi opponentləri isə mütləq zərərsizləşdirilməli şəxslər kimi görür.

2018-ci ildə demokratiya bayrağı altında hakimiyyətə gələn Nikol Paşinyan bu gün vaxtilə əleyhinə insanları İrəvan küçələrinə çıxardığı siyasətçilərə getdikcə daha çox bənzəyir. Fərq yalnız bundadır ki, Robert Köçəryan və Serj Sarkisyan güc strukturlarına açıq şəkildə arxalanırdılar, indiki baş nazir isə oxşar üsulları Avropa dəyərləri haqqında bəyanatlarla pərdələməyə üstünlük verir.

İnqilabçı vaxtilə dağıdacağına söz verdiyi repressiya maşınının sahibinə çevrilib.

Bu mənzərə 2026-cı ilin parlament seçkiləri kampaniyası və onun ardınca müxalifətə qarşı başlanan yeni cinayət təqibləri dalğası zamanı xüsusilə aydın göründü.

İyunun 7-də keçirilən seçkilərdə hakim "Vətəndaş Müqaviləsi" Partiyası səslərin 49,7456 faizini və parlamentdəki 105 deputat mandatından 64-nü qazandı. Formal baxımdan Paşinyan hakimiyyətini qorudu. Lakin siyasi mübarizə səsvermə başa çatdıqdan sonra dayanmadı. Əksinə, müstəntiqlərin kabinetlərində, məhkəmə zallarında və istintaq təcridxanalarında davam etdirildi.

"Güclü Ermənistan" siyasi qüvvəsi 23,27 faiz səs toplamış Samvel Karapetyan cinayət işinin fiqurantına çevrildi. Qagik Tsarukyan iyul ayında saxlanıldı. Robert Köçəryan avqustun 25-də həbs edildi. Sonradan Serj Sarkisyan da cinayət təqibi ilə üzləşdi.

Ölkənin, demək olar ki, bütün nüfuzlu müxalifət nümayəndələri cinayət təqibinə məruz qalırsa, tamamilə qanunauyğun sual yaranır: bu, cinayətkarlıqla mübarizədir, yoxsa siyasi meydanın məqsədyönlü şəkildə təmizlənməsi?

Əlbəttə, nə sabiq prezidentlərin, nə də iri biznes nümayəndələrinin cinayət qanunvericiliyi qarşısında toxunulmazlığı var. Lakin hüquqi dövlətdə təqsiri siyasi məqsədəuyğunluq deyil, müstəqil məhkəmə müəyyənləşdirir.

Köçəryanla bağlı hadisə xüsusilə diqqətəlayiqdir.

Avqustun 24-də Paşinyan onun oğlu, deputat Levon Köçəryandan ailəsinin nə üçün milyonçu olduğunu açıq şəkildə soruşdu. Cəmi bir gün sonra sabiq prezident dövlət əmlakının əldə edilməsi ilə əlaqədar ittihamlar əsasında həbs olundu.

Təsadüfdür? Ola bilər. Ancaq məhz belə təsadüflər hüquq-mühafizə sisteminin müstəqilliyinə ciddi şübhələr yaradır.

Bununla belə, Azərbaycan cəmiyyətinin nə Köçəryana, nə də Sarkisyana rəğbət bəsləməsi üçün heç bir səbəb yoxdur.

Hər ikisi Azərbaycan ərazilərinin uzun illər davam etmiş işğalına görə tarixi və siyasi məsuliyyət daşıyır. Sarkisyanın adı 1992-ci ilin fevralında, Azərbaycanın rəsmi məlumatlarına əsasən, 613 dinc sakinin qətlə yetirildiyi Xocalı faciəsi ilə bağlıdır.

Lakin prinsipial məsələ təqsirləndirilən şəxslərin kimliyində deyil, dövlət idarəçiliyinin hansı mexanizmlər üzərində qurulmasındadır.

Siyasi repressiyaları yalnız onların qurbanları sənə rəğbət bəslədiyin siyasətçilər olanda pisləmək olmaz.

Məhz Köçəryanın hakimiyyəti dövründə, 2008-ci ilin martında Ermənistan rəhbərliyi müxalifətin kütləvi etirazlarını güc tətbiq etməklə yatırdı. On nəfər həlak oldu, İrəvanda fövqəladə vəziyyət elan edildi.

Paşinyan əvvəlki rejimin yaratdığı sistemi miras aldı. Lakin onu dağıtmaq əvəzinə, baş verənlərdən göründüyü kimi, həmin mexanizmlərdən öz siyasi rəqiblərinə qarşı istifadə etməyə üstünlük verdi.

Samvel Karapetyanla bağlı hadisələr isə ayrıca diqqət tələb edir.

Onun 2025-ci ilin iyununda saxlanılmasından sonra hökumət təxminən bir milyon abonentə xidmət göstərən "Ermənistan Elektrik Şəbəkələri" şirkəti üzərində nəzarəti faktiki olaraq ələ keçirməyə başladı.

Parlament operativ şəkildə qanunvericiliyə dəyişikliklər etdi, şirkətin ofislərində istintaq tədbirləri keçirildi, müvəqqəti idarəçi vəzifəsinə isə hakim partiyanın nümayəndəsi Romanos Petrosyan təyin olundu.

2026-cı il oktyabrın 15-də hökumət şirkətin bütün səhmlərini ictimai maraq obyekti elan etdi.

Ortaya sual çıxır: dövlət tənzimləməsi harada bitir, siyasi motivlərlə mülkiyyətin yenidən bölüşdürülməsi harada başlayır?

Əgər sahibkar baş nazirlə münaqişəyə girdikdən sonra strateji əhəmiyyətli biznesini itirmək təhlükəsi ilə üzləşirsə, bu, artıq təkcə demokratiyanın problemi deyil. Bu, mülkiyyət hüququnun qorunması və investisiya mühitinin etibarlılığı məsələsidir.

Erməni Apostol Kilsəsi ətrafında yaranmış vəziyyət də az narahatedici deyil.

Azərbaycanla sərhədin delimitasiyasına qarşı etirazlara rəhbərlik etmiş arxiyepiskop Baqrat Qalstanyan 2025-ci ilin iyununda həbs olundu. Onun ardınca arxiyepiskop Mikael Acapahyan saxlanıldı.

Eyni zamanda Paşinyan bütün ermənilərin katolikosu II Qareginə qarşı açıq mübarizəyə başlayaraq Kilsənin rəhbərliyinin dəyişdirilməsi məsələsini faktiki olaraq siyasi gündəliyə gətirdi.

Burada prinsipial bir məqamı xüsusi vurğulamaq lazımdır.

Eçmiədzin onilliklər boyu erməni separatizminin ideoloji dayaqlarından biri olub. Onun rəhbərliyi Azərbaycanla sülhün əldə edilməsinə qarşı çıxan siyasi qüvvələri ardıcıl şəkildə dəstəkləyib.

Lakin dini rəhbərlərin millətçi fəaliyyətini tənqid etmək başqa, dövlət institutlarını dini təşkilatın daxili işlərinə müdaxilə vasitəsinə çevirmək tamamilə başqa məsələdir.

Kilsəyə kimin rəhbərlik edəcəyini şəxsən müəyyənləşdirməyə çalışan baş nazir Avropa demokratiyasını deyil, hakimiyyət haqqında avtoritar təsəvvürlərini nümayiş etdirir.

Və burada əsas sual Qərb strukturlarına ünvanlanmalıdır.

Avropa Şurasının İnsan Hüquqları üzrə Komissarının prinsipial mövqeyi haradadır? Avropa Parlamentinin sərt reaksiyası niyə görünmür? Amnesty International və digər beynəlxalq hüquq müdafiə təşkilatları nə üçün Ermənistandakı həbs dalğasına Azərbaycana göstərdikləri qədər ciddi diqqət ayırmırlar?

Əlbəttə, müəyyən sənədlər və ayrı-ayrı tənqidi bəyanatlar mövcuddur. AŞPA-da ilkin həbs tədbirinin qeyri-mütənasib tətbiqi və siyasi azadlıqların məhdudlaşdırılması barədə məlumatlar müzakirə edilib.

Bəs siyasi nəticələr haradadır?

Nə üçün Azərbaycanda hətta adi məişət münaqişəsini belə bəzi avropalı siyasətçilər dərhal insan hüquqlarının sistemli şəkildə pozulmasının sübutu kimi təqdim etməyə hazırdırlar, Ermənistanda baş verənlərə isə xeyli ehtiyatla yanaşırlar?

2024-cü ilin yanvarında AŞPA Azərbaycan nümayəndə heyətinin səlahiyyətlərini təsdiqləməkdən imtina etdi. Ermənistanda isə cinayət təqibi sabiq prezidentləri, müxalifət liderlərini, nüfuzlu iş adamlarını və yüksək rütbəli din xadimlərini əhatə etdiyi halda, Avropanın reaksiyası müqayisəedilməz dərəcədə yumşaq görünür.

Yoxsa demokratiya standartları konkret ölkənin hökumətinin Brüssel üçün nə dərəcədə əlverişli olmasından asılı olaraq dəyişir?

Ermənistanda baş verənlərin Azərbaycan üçün birbaşa əhəmiyyəti var.

Bakıya daxili siyasi hesablaşmalar içərisində zəifləyən qonşu deyil, beynəlxalq öhdəliklərini yerinə yetirməyə qadir dövlət lazımdır.

Ermənistanın konstitusion-hüquqi sistemindən ərazi iddialarının çıxarılması və 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda paraflanmış sülh sazişinin imzalanması zəruridir.

Lakin dayanıqlı sülh yalnız bir baş nazirin siyasi taleyinə deyil, işlək və etibarlı dövlət institutlarına əsaslanmalıdır.

Paşinyan İncildən sitatlar gətirməyi sevir. Avqust ayında siyasi opponentlərinə belə xatırlatmışdı: "Mühakimə etməyin ki, mühakimə olunmayasınız".

Ancaq həmin kəlamın davamı da var: "Çünki hansı hökmlə mühakimə etsəniz, həmin hökmlə də mühakimə olunacaqsınız".

Köçəryan vaxtilə dövlət maşınından siyasi rəqiblərinə qarşı istifadə edirdi. Bu gün həmin maşın onun özünə qarşı işləyir. Paşinyan da bir həqiqət üzərində ciddi düşünməlidir: qanunu hakimiyyətin silahına çevirən siyasi mexanizm gec-tez onu idarə edən şəxsin özünə qarşı çevrilə bilər.

Və o zaman məlum olacaq ki, Ermənistanda səkkiz il ərzində siyasi rejim deyil, sadəcə, həmin rejimin idarəetmə pultu arxasında əyləşən şəxs dəyişib.