Yerli əhali ona 'cəhənnəm qapısı' deyir: hər il bir az da böyüyür

Rusiyanın Yakutiya bölgəsində yerləşən, mükəmməl halqa formasına malik nəhəng geoloji törəmə peyk görüntüləri vasitəsilə yenidən müzakirə mövzusuna çevrilib. İlk baxışdan meteorit krateri və ya sönmüş vulkan hesab edilən bu çuxurun, əslində əriyən donmuş torpaq qatı səbəbindən yaranan nəhəng bir çöküntü olduğu bildirilir.

Milli.Az xəbər verir ki, NASA peyklərinin də qeydə aldığı Batateka krateri Verxoyansk dağlarının yaxınlığında yerləşir. Dünyanın ən sərt iqlimlərindən birinə sahib olan Yakutiyadakı bu formasiyanın əslində nəhəng bir "termokarst çuxuru" olduğu müəyyən edilib. Ekspertlər bu strukturun daimi donuşluq dərəcəsində olan torpağın (permafrost) əriməsi nəticəsində ortaya çıxdığını açıqlayıblar.

Uzaqdan nəhəng göy cismi kraterini xatırladan bu geoloji strukturun mərkəz hissəsində çökmə baş verdiyi, ətrafındakı halqavari sahənin isə illər keçdikcə genişləndiyi sübut edilib. Yerli əhali arasında "cəhənnəmə açılan qapı" kimi tanınan bu ərazinin getdikcə böyüməsi diqqət çəkir.

Tədqiqatçıların fikrincə, bu proses 1960-cı illərdə bölgədəki meşələrin qırılması ilə başlayıb. Bitki örtüyünün yox olması ilə birlikdə donmuş torpaq təbəqəsi birbaşa günəş işığına məruz qalıb. Bu vəziyyət buzlu zəminin əriməsinə səbəb olub və nəhəng çöküntü meydana gəlib. Hazırda dərinliyi təxminən 100 metrə çatan çuxurun hər il bir az da genişləndiyi qeyd olunur. Bəzi illərdə kənar nahiyələrdə ərimə sürətinin 30 metrə qədər çatdığı qeydə alınıb. Elm adamları bu vəziyyətin qlobal istiləşmənin fəsadlarını bariz şəkildə nümayiş etdirdiyini bildirirlər.

Yakutiyadakı nəhəng çuxur təkcə görüntüsü ilə deyil, həm də üzə çıxardığı tarixi tapıntılarla diqqət çəkir. Ərazidə aparılan araşdırmalar zamanı mamont, müşk öküzü və tarixdən əvvəlki dövrlərə aid at növlərinin fosilləri (daşlaşmış qalıqları) tapılıb. Bundan əlavə, yüz minlərlə il əvvələ aid bitki və tozcuq nümunələri də gün işığına çıxarılıb.

Mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, əriyən permafrost təbəqəsi təkcə geoloji deyil, həm də iqlim baxımından ciddi risklər daşıyır. Çünki torpağın əriməsi zamanı onun altında həbs qalan böyük miqdarda karbon qazı atmosferə qarışır və bu da qlobal istiləşməni daha da sürətləndirir. NASA və beynəlxalq tədqiqat qrupları Yakutiyadakı bu qeyri-adi təbiət hadisəsini yaxından izləməyə davam edir. Regional dəyişikliyin növbəti illərdə daha da sürətlənə biləcəyi proqnozlaşdırılır.

Lalə Qüdrətova
Milli.Az