Yer kürəsi milyardlarla illik qaydanı pozdu: Bu, hələ başlanğıcdır

Bəşəriyyət kosmik dövrün başlaması ilə birlikdə Yer kürəsinin və yaxın kosmosun milyardlarla ildir davam edən təbii nizamına müdaxilə etməyə başlayıb. Alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, insanların yaratdığı bu dəyişikliklər təkcə planetimiz üçün deyil, bütün günəş sistemi üçün yeni bir dövrün - "Antroposen kosmos" dövrünün başlanğıcıdır.

Milli.Az xəbər verir ki, milyardlarla il ərzində Yerin ətrafında yalnız təbii faktorlar (Van Allen radiasiya qurşaqları) mövcud idi. Lakin son onilliklərdə insanların orbitə buraxdığı minlərlə peyk və radiosiqnallar planetin ətrafında süni bir "elektron buludu" və ya müdafiə baryeri yaradıb. Bu, Yerin təbii elektromaqnit sahəsinin işləmə prinsipinə müdaxilə deməkdir.

Təbiətin ən böyük qaydalarından biri kütlənin dövriyyəsidir. Lakin biz Yer kürəsindən minlərlə ton metal və kimyəvi maddəni orbitə çıxararaq orada "peyk qəbiristanlıqları" yaratmışıq. Bu süni tullantılar milyardlarla ildir boş olan yaxın kosmosun strukturunu dəyişir.

Reketlərin hər uçuşu və ömrünü başa vuran peyklərin atmosferdə yanması nəticəsində stratosferə təbii yolla orada olmayan metallar (məsələn, alüminium) yayılır. Bu, atmosferin üst qatlarının kimyəvi balansını pozur və günəş şüalarının əks olunma qaydasına təsir edə bilər.

Milyardlarla ildir toxunulmaz qalan Ayın səthinə insanların ayaq basması və orada buraxılan izlər, robotlar və tullantılar Ayın təbii geoloji sakitlik qaydasını pozub. Alimlərin fikrincə, bu, artıq Ayın da insan təsiri altına düşdüyünün sübutudur.

Alimlər bu vəziyyəti "Böyük Sürətlənmə" adlandırırlar. Biz artıq təbiətin milyonlarla il ərzində formalaşdırdığı fiziki qaydaları texnoloji gücümüzlə dəyişirik. Bu müdaxilənin uzunmüddətli nəticələri - iqlim dəyişikliyindən tutmuş, planetin maqnit sahəsinin reaksiyasına qədər - hələ tam öyrənilməyib.

Lalə Qüdrətova
Milli.Az