Rusiyaya qarşı 1569 sanksiya: Brüsselin böyük səhvi üzə çıxdı

Milli.Az "Baku Network"da dərc olunmuş məqaləni təqdim edir:

Avropa İttifaqı tarixində ən böyük sanksiya siyahısı ən səliqəsizi oldu və Rusiya hərbi maşınının onsuz bir rübə dayanacağı ölkə üçün ən əlverişlisi

2026-cı il oktyabrın 12-də, bazar ertəsi Avropa İttifaqının xarici işlər nazirləri Lüksemburqda toplaşaraq Rusiyaya qarşı 22-ci sanksiyalar paketini demək olar ki, mübahisəsiz təsdiq etdilər. Avropa diplomatiyasının rəhbəri Kaya Kallas 2022-ci ildən bəri siyahıların ən böyük genişlənməsini elan etdi. Rəqəmlər həqiqətən təsirli idi: 1569 yeni fiqurant, onlardan 826-sı Rusiya şirkəti və 743-ü fiziki şəxs. Ukrayna sanksiya rejimi üzrə ümumi siyahı bir gündə təxminən 4600 mövqeyə qədər artdı.

İki həftə sonra rekordun astarı üzə çıxdı. Ümumi Xarici və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Şuranın 2026/2279 saylı qərarı bütün min yarım subyektin siyahıya daxil edilməsini iki şablon ifadə ilə əsaslandırır. Sadalanan zavodların bir hissəsi hüquqi cəhətdən artıq bir neçə ildir mövcud deyil. 743 fiziki şəxsin nə doğum tarixi, nə də pasport nömrəsi var. Bank artıq araşdırmaçı jurnalistin əmək haqqı köçürməsini yalnız onun fiqurantlardan biri ilə soyadı eyni olduğu üçün dondurub. 826 şirkət arasında bir dənə də Çin şirkəti yoxdur.

Sonuncu hal bütün yazı səhvlərindən birlikdə daha ağırdır. 2025-ci ildə "Böyük Yeddilik" ölkələrinin hərbi istehsal üçün kritik vacib mallar siyahısına daxil etdiyi məhsulların Rusiya idxalının 84,6 faizi Çinin payına düşürdü. Üç il əvvəl, 2022-ci ildə bu pay 54,3 faiz idi. Avropa öz tarixində ən uzun sanksiya sənədini yazdı və orada rəqibin əsas təchizatçısından səliqə ilə yan keçdi.

Min yarım tale üçün iki cümlə: Brüssel düşmənləri şablon üzrə necə möhürləyirdi

Dürüst bir qeydlə başlayım. Yüzlərlə səhifəlik istənilən normativ aktda texniki səhvlər qaçılmazdır və Avropa İttifaqı Şurası sanksiya reqlamentlərinə mütəmadi olaraq düzəlişlər dərc edir. Bu, özlüyündə qalmaqal deyil. Qalmaqal səhvlərin təsadüfi olmaqdan çıxıb sənədin hazırlanma üsulunu bərpa etməyə imkan verən sistemə çevrildiyi yerdə başlayır.

Əsaslandırmaları götürək. İndiyədək demək olar ki, hər paketdə hər yeni fiqurant üçün ayrıca abzas olurdu: niyə məhz bu zavod, bu baş direktor, bu bankir. Abzaslar şablon xarakterli olsa da, fərdi idi. 2026/2279 saylı qərarda 1569 şəxs və təşkilata iki tipik ifadə düşür. Onlardan əsasının mahiyyəti belədir: təşkilat Rusiya hökumətinin bu yaxınlarda tərtib etdiyi müdafiə-sənaye kompleksi müəssisələrinin siyahısına daxildir və buna görə də dövlət subsidiyaları almaq hüququna malikdir. Avropanın ən böyük sanksiya siyahısının mənbəyi, mahiyyət etibarilə, Rusiya hökumətinin sənədi oldu.

Bundan sonra linqvistik arxeologiya başlayır. Sanksiya paketlərinin tarixində ilk dəfə istisnasız olaraq bütün hüquqi şəxslərin adları hərfi transliterasiya ilə verilib. Özü də şirkətlərin Hüquqi Şəxslərin Vahid Dövlət Reyestrində özlərinin göstərdiyi transliterasiya ilə deyil: qeydiyyat zamanı Rusiya təşkilatı rus dilində tam və qısaldılmış adını, həmçinin ingilis dilində öz adını təqdim edir və əvvəlki paketlərin Avropa tərtibçiləri bundan tez-tez istifadə edirdilər. İndi adlardan hətta böyük hərflər də yox olub. Əvvəllər bu, tək-tük hallarda rast gəlinirdi, indi isə bütün kütlə üçün qaydadır.

Sənədi ilk təhlil edən araşdırmaçılar aşkar etdilər ki, adların əksəriyyəti üçün Pyton proqramlaşdırma dilinin transliterasiya kitabxanasının qaydalarından istifadə olunub, ardınca apostroflar silinib. İnsanların adları Britaniya-Amerika romanlaşdırma standartı üzrə yazılıb, lakin heç də hər yerdə deyil və kənarlaşmalarla. Bir sənəddə ən azı iki romanlaşdırma sistemi yanaşı mövcuddur və onlar arasında seçim heç nə ilə əsaslandırılmayıb.

Ən dolğun sübutlar ünvanlarda gizlənir. "Neva-Ferrit" MMC 198320, Sankt-Peterburq, Krasnoye Selo şəhəri, Svobodı küçəsi, 50 nömrəli ev ünvanında qeydiyyatdadır. Avropa sənədində poçt indeksi birinci rəqəmini itirərək 98320-yə çevrilib. Krasnoye Selo ingilis dilində həm "şəhər", həm də "kənd" sözləri ilə ifadə olunub, yəni tərtibçi qaydalara görə tərcümə edilməməli olan "selo" sözünü tərcümə edib və eyni zamanda onu həm şəhər, həm də kənd adlandırıb. Svobodı küçəsi isə transliterasiya edilmiş formada qalıb, halbuki eyni məntiqlə "Azadlıq küçəsi" kimi tərcümə olunmalı idi. İnsan-tərcüməçi bir strategiya seçərdi. Skript bir strategiya seçərdi. Belə ardıcıllıqsızlıq tapşırığı hər sətirdə yenidən həll edən generativ model üçün səciyyəvidir.

"Texkrim" QSC ingilis versiyasında Udmurtiya regionunun adının rusca sifət forması ilə ingiliscə yiyəlik önqoşmasının qarışığından ibarət hibrid adla göstərilib. Regionun düzgün adı Udmurt Respublikasıdır. Adi maşın tərcüməsi belə hibrid vermir. Bunun əvəzində onu sözün ciddi mənasında tərcümə etməyən, növbəti tokeni proqnozlaşdıran böyük dil modelinin işi ilə asanlıqla izah etmək olar. Rusiya respublikalarının əksəriyyəti ingilis dilində Tatarıstan Respublikası, Başqırdıstan Respublikası, Dağıstan Respublikası kimi yiyəlik önqoşması ilə ifadə olunur. Belə minlərlə konstruksiya görmüş model ətalətlə önqoşmanı ehtiyac olmayan yerə də əlavə edir.

Eyni seriyadan daha bir detal: "Kalinov kimya zavodu" səhmdar cəmiyyətinin adında "səhmdar" mənasını verən rus sözünün içində latın "c" hərfi, ardınca latın hərfləri ilə yazılmış bir heca dayanır və bütün bunlar kirill hərfləri ilə birləşib. Əlifbaların qarışdırılması sanksiya siyahılarında əvvəllər də olurdu, lakin başqa cür görünürdü. Klaviaturanı dəyişdirməyi unudan insan kirill "A" hərfi əvəzinə latın "A", rus "T" hərfi əvəzinə latın "T" qoyurdu: göz fərq etmir, kompüter fərq edir. Burada isə qarışıqlıq iki əlifbada fərqli görünən hərflərə və bütöv hecalara toxunur. Təhlilin müəllifləri haqlı olaraq göstərirlər ki, məhz belə hibridlər tapşırıq bir neçə dillə eyni vaxtda işləməyi tələb edəndə neyron şəbəkələrin cavablarında mütəmadi olaraq yaranır.

Son toxunuş sayt ünvanlarıdır. "AMB" elmi-istehsalat birliyi MMC-nin saytı sənəddə "lisenziya-dövlət" mənasını verən rus sözlərinin latın transliterasiyası və ".rf" domeni ilə göstərilib. Belə yuxarı səviyyəli domen təbiətdə mövcud deyil: kirill ".рф" domeni latın hərfləri ilə tamamilə başqa cür kodlaşdırılır. Bu ünvanda sayt da yoxdur. Alqoritm internet ünvanını küçə adını transliterasiya etdiyi eyni mexaniki səylə transliterasiya edib.

Neyron şəbəkə versiyası dolayı əlamətlər üzrə rekonstruksiya olaraq qalır və Brüsselin onu mübahisələndirmək haqqı var. Sadəcə dolayı əlamətlər həddindən artıq çoxdur və onlar bir-biri ilə həddindən artıq yaxşı uzlaşır. Ssenari belə görünür: aparat Rusiyanın müdafiə müəssisələri siyahısını Avropa hüquqi aktına çevirmək tapşırığını aldı, bunu dil modelinə həvalə etdi, model populyar kitabxana ilə skript yazdı, sətirlərin bir hissəsini özü tamamladı, nəticə isə sətir-sətir yoxlanılmadan hüquqi razılaşdırmadan keçdi. Motiv aydındır. İyulun 23-də qəbul edilmiş 21-ci paketdə 218 fiqurant var idi. İki ay yarımdan sonra yeddi dəfə çoxunu rəsmiləşdirmək tələb olundu. Avropa Komissiyasının sanksiya bölmələrinin ştatı yay ərzində yeddi dəfə artmayıb.

Rusiya hərbi sənaye kompleksinin ölü canları: Avropa olmayan zavodlara sanksiya tətbiq edir

Transliterasiyadakı səliqəsizlik hüquqşünasları qıcıqlandırır. Faktlardakı səhvlər isə sənədin mənasını sarsıdır.

Sanksiyalar altına "Novosibirsk ölçü cihazları təcrübə zavodu" federal dövlət müəssisəsi (VÖEN 5425100089) direktoru Aleksey Timofeyeviç Morozovla birlikdə düşüb. Bu hüquqi şəxs 2021-ci ildən mövcud deyil: zavod "Rusiyanın dövlət sursat sınaq poliqonları" Milli Sınaq Birliyi federal dövlət müəssisəsinə (VÖEN 5023002050) birləşdirilib. Baş struktur da siyahıya düşüb. Onun baş direktoru Stanislav Gennadyeviç Yuzov isə yox. Avropa yoxa çıxmış filialın direktorunu cəzalandırdı və fəaliyyətdə olan holdinqin rəhbərini buraxdı.

Səhvin məntiqi şəffafdır. Əgər əsasda bir neçə il əvvəl tərtib edilmiş Rusiya hökumət siyahısından çıxarış dayanırdısa, o, hərbi sənaye kompleksinin strukturunu yaradılma anına dürüst əks etdirirdi. Bu tarixdən sonrakı yenidən təşkillər, birləşmələr və kadr dəyişiklikləri kadrdan kənarda qaldı, aktual reyestrlə tutuşdurmanı isə heç kim aparmadı.

Nümunələr çoxalır. VÖEN-i 1308038496 olan "Radiodetal" açıq səhmdar cəmiyyəti reallıqda çoxdan başqa təşkilati-hüquqi formada "Zubova Polyana radiodetallar zavodu" ictimai səhmdar cəmiyyəti adlanır. Sistem Tədqiqatları Elmi-Tədqiqat İnstitutu siyahıda Rusiya Elmlər Akademiyasının müəssisəsi kimi göstərilir, halbuki hökumətin 2023-cü il 7 fevral tarixli 268 saylı sərəncamı ilə o, "Kurçatov İnstitutu" Milli Tədqiqat Mərkəzinə verilib və bu gün tamamilə başqa adı olan federal dövlət muxtar idarəsidir.

İnsanlarla vəziyyət daha pisdir. "Tekstil ticarət şirkəti" MMC-nin (VÖEN 9701054138) baş direktoru kimi siyahıda Nikolay Nikolayeviç Qreçuşkin göstərilib. Əslində baş direktor Anatoli Mixayloviç Trubindir, Qreçuşkin isə müavin vəzifəsini tutur. Pikant məqam ondadır ki, Qreçuşkinin soyadının yanında Trubinin VÖEN-i, 592003498702 göstərilib. Qreçuşkinin öz VÖEN-i, 253303297804 sənəddə yoxdur. "Ximreaktiv" səhmdar cəmiyyətinin direktoru kimi Yevgeniya Vladimirovna Kovalenko yazılıb, halbuki müəssisəyə Vladimir Nikolayeviç Lyamkin rəhbərlik edir. Qərarın hətta ötəri oxunuşu adlarda, təşkilati-hüquqi formalarda və vəzifələrdə ən azı 25 uyğunsuzluq aşkar edir.

İndi əsas məsələ. Tutaq ki, bütün səhvlər sabah düzəldiləcək. Rusiya hərbi sənayesi üçün nəsə dəyişəcəkmi? Demək olar ki, heç nə. Novosibirsk, Saransk və Nijni Novqorod müdafiə zavodları özləri xaricdə praktiki olaraq heç nə almırlar. Onların Avropa banklarında hesabları, Avropa İttifaqında aktivləri yoxdur, Şengen vizası arzulayan əməkdaşları isə tək-tükdür. Onların maraqları naminə alışları tamamilə başqa strukturlar həyata keçirir: ticarət evləri, Moskvada və regionlarda birgünlük şirkətlər, Honkonqda, Şençjendə, Dubayda, İstanbulda və Bişkekdə vasitəçilər. Son üç ildə araşdırmaçı jurnalistlərin dəfələrlə təsvir etdiyi məhz bu arxitekturadır və 22-ci paketdə ona praktiki olaraq toxunulmayıb.

Keçid məntəqəsindəki lövhəyə qarşı sanksiya alınır. Lövhə bundan əziyyət çəkmir.

Adaşlar ovu: doğum tarixi olmayan 743 soyad günahsızları necə vurur və günahkarları buraxır

Yeni paketdəki bütün 743 fiziki şəxsin doğum tarixləri və pasport nömrələri yoxdur. Əvəzində vergi ödəyicisinin eyniləşdirmə nömrələri göstərilib. Burada ikinci dürüst qeyd lazımdır: Rusiyada vergi ödəyicisinin nömrəsi həqiqətən unikaldır və nəzəri olaraq insanı addan daha etibarlı müəyyən edir. Bəla ondadır ki, beynəlxalq uyğunluq nəzarətində onu demək olar ki, heç kim yoxlamır.

Yoxlamanın praktikada necə işlədiyinə baxaq. Avropa bankı ödəniş alanda soyadı, adı, transliterasiya variantlarını, doğum tarixini, pasport məlumatlarını, ünvanı, vəzifəni və işəgötürəni tutuşdurur. Konsulluq Şengen vizası verərkən pasportu və doğum tarixini tutuşdurur. Rusiya vergi ödəyicisinin nömrəsi bu prosedurlarda iştirak etmir. Əgər insan şirkətin təsisçisi və ya direktoru deyilsə, açıq məlumatlar əsasında onun adını vergi nömrəsi ilə müqayisə etmək mümkün deyil: Rusiyada bu məlumat ictimai deyil.

Buradan ikiqat nasazlıq yaranır. Müdafiə konstruktor bürosunun sanksiyaya məruz qalmış mühəndisi bank yoxlamasından keçir, çünki bankın soyaddan başqa bircə parametri də yoxdur, soyad isə geniş yayılmışdır. Eyni zamanda hərbi sənaye kompleksi ilə heç bir əlaqəsi olmayan adaşının köçürməsi bloklanır. İlk zərərçəkənin hadisəsi məlumdur: məhz Rusiya hərbi alışlarının ifşası ilə məşğul olan müstəqil nəşrlərdən birinin əməkdaşı əmək haqqını ala bilmədi. Bank soyadının oktyabr siyahısının fiqurantı ilə üst-üstə düşməsinə görə ödənişi dondurdu. İroniya az qala ədəbi alındı: sanksiya mexanizmi illərlə bu mexanizmi doldurmağa kömək edən insanı vurdu.

Presedentlər olub. "Promsvyazbank"ın direktoru Mixail Dorofeyev əvvəllər ata adı, doğum tarixi və vergi nömrəsi olmadan siyahıya salınmışdı, bu isə planetdəki bütün Mixail Dorofeyevlər üçün risklər yaratmışdı. Komik Mixail Qalustyan 2025-ci il fevralın 24-də 16-cı paketə səhnə adı ilə düşdü, halbuki pasporta görə o, Nşan Sergeyeviçdir. Doğum ili 1979-cu il əvəzinə 1970-ci il göstərilib. Mövcud məlumatlara görə, iyirmi ay ərzində səhv düzəldilmədi. O zaman bu, lətifə kimi görünürdü. İndi Avropa Komissiyası lətifəni metoda çevirib.

Səliqəsizliyin hüquqi qiyməti var. Avropa İttifaqı məhkəmələri çoxdan standart işləyib hazırlayıb: Şura kifayət qədər möhkəm faktiki əsasa dayanmalı və hər bir daxiletməni fərdi qaydada əsaslandırmalıdır. Bu meyar hələ Yasin Qadi işində, Avropa İttifaqı Məhkəməsi 2008-ci ildə, sonra isə 2013-cü ildə yekun olaraq aydın sübut bazası olmadan tətbiq edilmiş sanksiyaları ləğv edəndə formalaşıb. O vaxtdan prinsip Moskvaya qarşı da işləyir. 2024-cü il aprelin 10-da Avropa İttifaqının Ümumi Məhkəməsi Pyotr Aven və Mixail Fridmanın 2022-ci ilin fevralından 2023-cü ilin martınadək olan dövr üçün siyahılara daxil edilməsini əsassız saydı. Araşdırmaçıların məlumatına görə, 2025-ci ilin mayında məhkəmə Brüsselin kazak ittifaqının nümayəndəsi adlandırdığı Andrey Xarkovskidən sanksiyaları götürdü: Şura onun təşkilatla əlaqəsini sübut edə bilmədi və hətta birmənalı eyniləşdirmə məlumatları da gətirmədi.

1569 subyekt üçün iki tipik ifadə vəkillər üçün hədiyyədir. Ümumi Məhkəməyə ləğvetmə barədə iddia vermə müddəti dərc olunma anından iki ay üstəgəl on gündür. Proqnozlaşdırıram: 2026-cı ilin dekabr ayının sonunadək Lüksemburqa 22-ci paketin fiqurantlarından ilk onlarla iddia daxil olacaq və 2027-ci ildə onların bir hissəsi sadəcə ona görə qalib gələcək ki, Şura Udmurtiyadan olan bir MMC-nin qonşu MMC-dən Rusiya hökumət siyahısındakı sətirdən başqa nə ilə fərqləndiyini göstərə bilməyəcək.

Keyfiyyət əvəzinə kəmiyyət: Brüsselə rekord niyə lazım oldu

Bu sənədin mənşəyini anlamaq üçün yaya qayıtmaq lazımdır. 21-ci paket iyunun 9-dan iyulun 23-dək hazırlanırdı və danışıqlar yorucu bazarlığa çevrildi. Hər paytaxt özününkünü müdafiə edirdi: Avstriya bankları, Yunanıstan gəmi sahiblərini, Almaniya balıq emalı sahəsini. Sərt xəttin tərəfdarlarının ümid bəslədiyi Viktor Orbanın Macarıstanın baş naziri vəzifəsindən getməsi bazarlığı ləğv etmədi. Nəticədə siyahıya 218 fiqurant daxil oldu: 48 şəxs və 170 təşkilat. Beşinci ilini yaşayan müharibə üçün bu, az qala təslimçilik kimi görünürdü.

Reaksiya beş gün sonra gəldi. İyulun 28-də Qərb işgüzar mətbuatında sızma peyda oldu: Avropa Komissiyası içi boşaldılmış 21-ci paketi kompensasiya etmək üçün oktyabra qədər 1600 şirkətdən ibarət paket hazırlayır. Avqustun ortalarında Kallas Almaniya qəzetinə müsahibəsində 2022-ci ildən bəri fiqurantların sayını təxminən üçdə bir artıracaq ən böyük paketi vəd etdi. Siyasi tapşırıq məzmundan əvvəl formalaşdırılmışdı. Rəqəm tələb olunurdu və rəqəm tapıldı.

Paketin quruluşuna diqqət yetirin. O, yeni sektor məhdudiyyətləri tətbiq etmir, energetikaya toxunmur, müxtəlif qiymətləndirmələrə görə Rusiya büdcəsi gəlirlərinin 1,5 faizinədək hissəsini formalaşdıran və Macarıstanın, Slovakiyanın və Fransanın mövqeyinə görə illərdir toxunulmaz qalan "Rosatom"a toxunmur. Orada oliqarxlar yoxdur: Ukrayna prezidentinin sanksiya siyasəti üzrə nümayəndəsi Vladislav Vlasyuk təsdiqdən hələ əvvəl bu barədə açıq danışırdı. Bunun əvəzində Avropa İttifaqı Şurası paralel olaraq Mixail Fridmanı və Alişer Usmanovu sanksiyalardan çıxardı ki, bu da Baltikyanı ölkələrdə açıq hiddətə səbəb oldu. Nəticədə Litva milli rejim çərçivəsində onların aktivlərini dondurdu.

İdeal konsensus konstruksiyası alındı. Avropada aktivləri olmayan müəssisələrin aktivlərinin dondurulmasına heç bir paytaxt etiraz etmir. Heç bir Avropa konserni bir sent də itirmir. Avropa Şurasının sədri Antoniu Koşta indi Rusiyaya təzyiqi zəiflətməyin vaxtı olmadığını deyə bilər və bu, həmin vaxt Moskva ilə öz sövdələşmələrini bağlayan Donald Trampa cavab kimi səslənir. Kallas rekordu təqdim edə bilər. İki il əvvəlki Rusiya hökumət siyahısından düzəldilmiş rekordu.

Deyəsən, Avropa İttifaqının sanksiya siyasəti tamamilə əsas fəaliyyət göstəriciləri məntiqinə keçib. İyirmi iki paket, təxminən 4600 mövqe, SVİFT banklararası sistemindən ayrılmış 100 Rusiya bankı. Bu rəqəmlər mətbuat bəyanatında yaxşı görünür və cəbhədəki reallıqla zəif uyuşur. Qərb və Ukrayna analitiklərinin qiymətləndirmələrinə görə, Rusiya raketlər və pilotsuz uçuş aparatları üçün lazımi komponentlərin böyük hissəsini almağa davam edir, sonuncuların istehsalı isə artır.

Otaqdakı 185 milyard dollar çəkisində fil

İndi isə sənəddə olmayan şey barədə.

2025-ci ildə Rusiya-Çin ticarəti 6,9 faiz azalaraq 228,1 milyard dollara düşdü və Moskvada bunu artıq təbii tavanla izah edirdilər. Tavan uzun sürmədi. ÇXR Baş Gömrük İdarəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin yanvar-avqust aylarında əmtəə dövriyyəsi 28,4 faiz artaraq 185 milyard dollara çatdı. Həmin səkkiz ay ərzində Çinin Rusiyaya ixracı ötən illə müqayisədə 30,7 faiz artaraq 84,7 milyard dollar təşkil etdi. Rusiya Çindən hər zamankından çox alır və bu alışların əhəmiyyətli hissəsinin avtomobillərə və məişət texnikasına aidiyyəti yoxdur.

Hərbi nomenklatura üzrə rəqəmlər daha sərtdir. "Böyük Yeddilik"in yüksək prioritetli mövqelər siyahısından olan malların Rusiya idxalında Çinin payı 2022-ci ildəki 54,3 faizdən 2025-ci ildə 84,6 faizə yüksəldi. Bu ilin sentyabr qiymətləndirməsinə görə, Rusiya pilotsuz uçuş aparatlarındakı kritik elektronikanın təxminən 80 faizi Çin mənşəlidir. Ukrayna hərbi kəşfiyyatı bildirirdi ki, "Geran-2"də Çin komponentləri 60-65 faiz təşkil edir, halbuki əvvəllər Amerika komponentləri üstünlük təşkil edirdi. Münaqişə tərəflərinin rəqəmlərinə düzəlişlə inanmaq lazımdır, lakin trendin istiqamətini həm qəlpələrin müstəqil təhlilləri, həm də gömrük statistikası təsdiqləyir.

Təhlili bu məqalə üçün çıxış nöqtəsi olmuş araşdırmaçılar bir sıra yazılarında uzaqmənzilli "Geran" və "Gerbera" zərbə dronlarının, həmçinin kütləvi birinci şəxs görüntülü dronların istehsalında bir neçə "dar boğaz" aşkar ediblər. Onların nəticəsi prinsipialdır: Rusiya zavodları üçün dar yer bir həftəyə əvəz edilə bilən vasitəçi ixracatçılar və idxalatçılar deyil, konkret Çin istehsalçıları və onlara xidmət göstərən Çin banklarıdır. Onların gətirdiyi qiymətləndirmələrə görə, cəbhədəki döyüş itkilərinin təxminən 70 faizini birinci şəxs görüntülü dronlar vurur. "Geran"lardan isə ən çox Ukrayna şəhərlərinin dinc sakinləri və mülki infrastrukturu əziyyət çəkir.

Bu ilin yazında Qərb mətbuatı gömrük sənədlərinə istinadla bildirdi ki, Çinin dövlət şirkəti olan "Tszilin Kimyəvi Lif Qrupu" 2026-cı ilin əvvəlində Rusiyaya 46 ton karbon materialı göndərib. Alıcı "Rosatom"un zərbə pilotsuz uçuş aparatları üçün komponentlər buraxan törəmə strukturu idi. Söhbət Honkonqdakı birgünlük şirkətdən deyil, dövlət şirkətindən gedir və bu, mənzərəni əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir: Pekinin dövlətin nəzarət edə bilmədiyi özəl tacirlər barədə tezisi getdikcə daha az inandırıcı görünür.

22-ci paketin 826 şirkəti arasında bircə Çin istehsalçısı, bircə Çin təkrar satıcısı, bircə Çin bankı da yoxdur. Sıfır.

Hər Çin sətrinin qiyməti: Pekin Avropanı ehtiyatlılığa necə öyrətdi

Sıfır nəticə yalnız əvvəlki raundları izləməyənlər üçün qəribə görünür. Qalanları üçün o, yaxşı öyrənilmiş dərsin yekunu kimi görünür.

Avropa uzun müddət Çinə ayaq ucunda yaxınlaşırdı. 2023-cü ilin yazında, 11-ci paketin hazırlanması zamanı Almaniya ÇXR ilə ticarətə istənilən gələcək məhdudiyyətlərin əleyhinə əsas səsə çevrildi və üçüncü ölkələrə təzyiq mexanizmi nəticədə yumşaldıldı. Materik Çindən ilk şirkətlər sanksiyalar altına yalnız 2024-cü ilin fevralında, müharibənin başlanmasından iki il sonra düşdü. Sonra Brüssel təzyiqi artırmağa başladı və hər addım güzgü cavabı aldı.

2025-ci ilin yayında 18-ci paket ilk dəfə iki Çin maliyyə institutunu əhatə etdi. Avqustda Pekin iki Litva bankına, "Urbo Bankas" və "Mano Bankas"a qarşı sanksiyalar tətbiq etdi və bunu açıq şəkildə cavab adlandırdı. 2025-ci ilin payızında 19-cu paket Çin neft emalı zavodlarına və treyderlərinə, cəmi 15 Çin şirkətinə toxundu. ÇXR XİN-in rəsmi nümayəndəsi Qo Tszyakun bəyan etdi ki, Avropa İttifaqı Rusiya bəhanəsi ilə Çin müəssisələrinə qarşı dəfələrlə qeyri-qanuni birtərəfli sanksiyalar tətbiq edir.

Sonra cavab az qala ani oldu. 2026-cı il aprelin 23-də Avropa İttifaqı Çin şirkətlərinin daxil olduğu 20-ci paketi təsdiq etdi. Ertəsi gün, aprelin 24-də ÇXR Kommersiya Nazirliyi Belçikanın "Erstal" silah şirkəti də daxil olmaqla yeddi Avropa firmasına ikili təyinatlı malların tədarükünü qadağan etdi. İyulun 23-də 21-ci paket materik Çindən və Honkonqdan 14 müəssisəni əhatə etdi. İyulun 24-də Pekin öz ixrac nəzarəti siyahısına düz 14 Avropa şirkətini daxil etdi. Bir gün gecikmə ilə bir-bir hesabı.

Bu hesabın mənası istənilən Avropa nazirinə aydındır. Sanksiya siyahısındakı hər Çin sətri konkret Avropa sənayeçilərinə Çin xammalına və komplektləşdirici məmulatlara çıxışın itirilməsinə başa gəlir. Pekin bu rıçaqın nə qədər ağrılı ola biləcəyini artıq göstərib: 2025-ci ilin yazında nadir torpaq metallarının ixracının lisenziyalaşdırılması Avropa avtomobil istehsalçılarını konveyerlərin dayanması həddinə çatdırdı. Avrostatın 2024-cü il üzrə məlumatına görə, Avropa İttifaqı ilə ÇXR arasında əmtəə dövriyyəsi 730 milyard avronu üstələyir. Almaniyanın avtomobil sənayesi və maşınqayırması Çinə o qədər çox satır ki, istənilən gərginləşmə Frankfurtda kotirovkaların düşməsi ilə nəticələnir.

Brüsseldə ucadan danışmamağa üstünlük verdikləri daha az aşkar detal da var. Ukrayna 2026-cı ildə 6-7 milyon birinci şəxs görüntülü dron istehsal etməyi planlaşdırır və bir sıra qiymətləndirmələrə görə, onun öz pilotsuz uçuş aparatları üçün komponentlərin 80-90 faizi də Çindən gəlir. Oktyabrın 19-da, 22-ci paketin təsdiqindən bir həftə sonra Pekin mühərriklərdən və uçuş kontrollerlərindən rabitə vasitələrinə və proqram təminatına qədər dronlar üçün komponentlərin 13 kateqoriyasına yeni ixrac nəzarəti elan etdi. Məhdudiyyətlər noyabrın 18-də qüvvəyə minir. Pekin Avropa qərarı ilə birbaşa əlaqə bəyan etmədi və onu ona aid etmək zorlama olardı. Sadəcə siqnalı hamı oxudu: Çin əlini hər iki döyüşən tərəfin su içdiyi kranın üstündə saxlayır və onu istənilən tərəf üçün bağlaya bilər.

Bu fonda 22-ci paketin boş Çin bölməsi səhlənkarlıq kimi görünməkdən çıxır. Bu, daha çox şüurlu seçimin nəticəsidir, daha pisi isə heç kimin ucadan ifadə etmədiyi, lakin hamının səssizcə qəbul etdiyi seçimin. Rusiya müdafiə müəssisələri siyahısını emal edən skript fiziki olaraq Çin şirkəti verə bilməzdi: o, orada yox idi. Əlverişli texnologiya siyasətçiləri əlverişsiz qərar qəbul etmək zərurətindən azad edir.

Kiçiklərə sərtlik, böyüklərə ehtiram

2026-cı ildə Avropa sanksiya siyasətində ən göstərici olan Lüksemburqda deyil, Mərkəzi Asiyada üzə çıxdı. Bu il Brüssel ilk dəfə 833/2014 saylı reqlamentdə nəzərdə tutulmuş sanksiyalardan yayınmaya qarşı mexanizmi tətbiq etdi və onu Qırğızıstana tətbiq etdi. Təkrar ixracın çoxillik monitorinqindən sonra Avropa İttifaqı oraya müasir metal emalı avadanlığının və məlumat ötürmə texnikasının bir hissəsinin tədarükünü qadağan etdi.

Qərar formal olaraq əsaslıdır: Qırğızıstanın Rusiyaya təkrar ixracı illərlə dəfələrlə artırdı. Sadəcə miqyaslar müqayisəyəgəlməzdir. İqtisadiyyatı bir neçə on milyard dollar olan kiçik respublika Avropa İttifaqı tarixində tranzit ölkəyə ilk zərbəni aldı. Kritik komponentlərin böyük əksəriyyətinin keçdiyi Çin siyahıda bircə sətir də almadı.

Bu asimmetriya mənə yazdığım regiondan yaxşı tanışdır. Cənubi Qafqazın və Mərkəzi Asiyanın kiçik dövlətlərinə Avropa tələbkarlığı çox vaxt ətraflı, xırdaçı və səs-küylü olur. Brüsselin iri oyunçulara tələbkarlığı isə məhz öz iqtisadi maraqlarının başladığı yerdə tükənir. Belə davranan sanksiya siyasəti məcburetmə aləti olmaqdan çıxır və nümayiş alətinə çevrilir: o, nəticəsiz cəzalandırıla bilənləri cəzalandırır.

Amerika sistemi fərqli qurulub. Vaşinqtonun dünyanın istənilən bankını dollarla əməliyyatlardan kəsməyə qadir ikinci dərəcəli sanksiyaları var. ABŞ Senatı 2026-cı il iyulun 28-də 12-yə qarşı 86 səslə Rusiyanın ticarət tərəfdaşlarına təzyiqi nəzərdə tutan geniş miqyaslı sanksiyalar qanun layihəsini irəlilətdi. Bununla belə, Trampın özü Moskva ilə öz diplomatiyasını davam etdirir və onun nəticəsi aydın deyil. Brüsselin analoji aləti yoxdur, mövcud olan üçüncü ölkələrə qarşı mexanizm isə hər mərhələdə 27 paytaxtın yekdilliyini tələb edir. Bu belə olduqca Pekin növbəti il üçün tədarükləri rahatca planlaşdıra bilər.

Avropa İttifaqının Rəsmi Jurnalında Potyomkin kəndi

22-ci paketin balansını diplomatik nəzakət olmadan çıxaraq.

Alçaldıcı iyuldan sonra böyük rəqəmə ehtiyacı olan Avropa siyasətçiləri qazanır. Vəkillər məhkəmədə yaxşı şansları olan yüzlərlə potensial müştəri əldə etdilər. Pekin güzgü cavabları taktikasının işlədiyinə bir daha əmin oldu. Rusiyanın alış şəbəkələri praktiki olaraq toxunulmaz qaldı.

Soyadların üst-üstə düşməsinə görə aylarla yanlış siqnallarla üzləşəcək Avropa bankları və onların müştəriləri uduzur. Sanksiya alətinin özünün nüfuzu əziyyət çəkir: məhkəmədə ləğv edilən hər mövqe Budapeştdə, Bratislavada və Romada Moskvaya təzyiqin mənasızlığından çoxdan danışanlar üçün arqumentə çevrilir. Ən pis vəziyyətə Ukrayna düşdü: o, şəhərlərinin üzərindən uçan "Geran"lar üçün real tədarük zəncirlərinə zərbə əvəzinə səs-küylü başlıq aldı.

Üç yoxlanıla bilən proqnoz verəcəyəm. Birincisi: 2026-cı il dekabrın 31-dək Avropa İttifaqı Şurası ən azı bir neçə onlarla mövqeyə toxunan 2026/2281 saylı icra reqlamentinə düzəliş dərc edəcək. İkincisi: həmin tarixədək Avropa İttifaqının Ümumi Məhkəməsinə 22-ci paketin fiqurantlarından daxiletmənin ləğvi barədə ilk iddialar daxil olacaq, 2027-ci ildə isə onların ən azı bir hissəsi təmin ediləcək. Üçüncüsü: Brüsseldə genişmiqyaslı müharibənin dördüncü ildönümünə, 2027-ci il fevralın 24-nə hədəflənən 23-cü paket yenidən bir neçə Çin şirkətini, çox güman ki, vasitəçiləri və Honkonqdakı birgünlük şirkətləri əhatə edəcək, lakin ÇXR-in iri istehsalçılarından və banklarından yan keçəcək.

Cavabını bilmədiyim bir sual qalır. Brüsseldə sənədi oxumadan kim imzaladı və o, nəyi imzaladığını bilirdimi?

O düşünərkən Avropa İttifaqının Rəsmi Jurnalının səhifələrindən birində mövcud olmayan ".rf" domenindəki sayt asılı qalır. Belə domen yoxdur. Belə sayt yoxdur. Avropa sanksiyalarını mövcud olmayan ünvana göndərdi və bu sətirdə 22-ci paket barədə onun rekord ölçüsü haqqındakı bütün mətbuat bəyanatlarından daha çox həqiqət var.

Müəllif: Malik Məlikov (Milli.Az redaktor)