Valideynlərin ən çox işlətdiyi və uşaqda travma yaradan 5 cümlə

Uşaq ikən çoxumuz sındırıcı sözlərə qarşı "sözlər məni əsla incidə bilməz" fəlsəfəsi ilə böyümüşük. Lakin acı reallıq budur ki, fiziki yaralar zamanla sağalsa da, yanlış seçilmiş kəlmələr uşaqların ruhunda ömür boyu sürəcək fəsadlara yol aça bilir. Üstəlik, bu sözlər uşağın dünyasındakı ən təhlükəsiz liman olan valideynlərindən gəldikdə dağıntı daha da böyük olur.

Milli.Az xəbər verir ki, mütəxəssis psixoloqlar və aparılan elmi araşdırmalar valideynlərin uşaqlarına əsla deməməli olduğu, "məsum" görünüşlü, lakin travma yaradan 5 təhlükəli cümləni sıralayır:

"Sən bacarıqsızsan / işə yaramırsan"
Uşağa yönəlik hər hansı bir ad qoyma, "axmaq, gic, işə yaramaz" kimi etiketləmələr onların özünəbaxış və özünədəyər duyğusunu kökündən zədələyir. Oyun oynayarkən və ya zarafatlaşarkən belə deyilsə, bu cür mesajlar uşağın valideyninə qarşı duymalı olduğu güvən bağını qoparır. Uşaq özünü əhəmiyyətsiz hiss edir və gələcəkdə kimsə üçün dəyərli ola bilmək potensialını sorğulamağa başlayır.

"Çox ağıllısan / çox istedadlısan"
İlk baxışda qulağa möhtəşəm bir tərif kimi gələn bu cümlə, əslində uşaq inkişafındakı ən böyük tələlərdən biridir. Aparılan onlarla sınaq göstərir ki, uşağı çəkdiyi zəhmət əvəzinə "şəxsiyyəti və zəkası" üzərindən tərifləmək anlıq bir özünəinam versə də, ilk uğursuzluqda böyük bir çöküş yaradır. Uşaq bir çətinliklə qarşılaşdıqda, "əgər mən çox ağıllıyam qalsam, niyə bacarmadım? Deməli, mənim haqqımda yanılırlar, mən əslində qeyri-kafiyəm" düşüncəsinə qapılaraq öz istedadından şübhə etməyə başlayır.

"Niyə daha çox ... kimi ola bilmirsən?"
Uşağı bacısı-qardaşı, qonşunun uşağı və ya bir dostu ilə müqayisə etmək onda "mən heç bir zaman kifayət qədər yaxşı deyeləm" fikrini bəsləyir. Bu yetərsizlik və dəyərsizlik hissi yetkinlik həyatı boyu fərdin arxasınca düşür; çünki həyatı boyu hər zaman özünü müqayisə edəcəyi və özünü pis hiss etməsinə sebeb olacaq biriləri qarşısına çıxacaqdır.

"Kaş ki səni heç doğmasaydım!"
Anlıq qəzəb böhranlarında, davalarda və ya yeniyetməlik dövründəki mübahisələrdə ağızdan qaçan bu cümlənin yaratdığı fəsad çox vaxt bərpa edilə bilmir. Uşaqda dərin bir rədd edilmişlik və varlıqla bağlı bir güvənsizlik yaradır. Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, şəraitdən asılı olmayaraq, valideynlər qəzəb anında dillərini saxlamalı və bu cümləni leksikonlarından tamamilə çıxarmalıdırlar.

"Çünki mən elə deyirəm!"
Uşaqlar qaydaları sorğuladıqda və ya sual verdikdə bu cümləyə sığınmaq valideyn nüfuzunu qorumur; əksinə, uşağa sadəcə xarici qorxu hissi ilə hərəkət etmeyi öyrədir. Uşaqların doğru şeyi "səbəbini anladıqları üçün" etməsini istəyiriksə, bu qəlib əsla işə yaramır. Onlara məntiqli izahlar vermək əvəzinə sadəcə "çünki mən valideynəm" demək uşaqların daxili intizam və mühakimə yürütmək qabiliyyəti inkişaf etdirməsinin qarşısını alır.

Heç bir valideyn qüsursuz deyil və keçmişdə bu cümlələrdən bəzilərini istifadə etmiş ola bilərsiniz. Lakin mütəxəssislər bildirirlər ki, bu dağıdıcı ifadələri məhdudlaşdırıb (və ya tamamilə ortadan qaldırıb) yerlərinə daha qurucu, göstərilən səyi tərifləyən və güvən verən cümlələr qoyaraq uşaqların çox daha sağlam fərdlər kimi böyüməsini təmin etmək mümkündür.

Lalə Qüdrətova
Milli.Az