Acı yedikdən sonra su içmək bu səbəbdən faydasızdır

Ağzınızda acı bibərin "atəşi" yanarkən niyə bir stəkan su içmək heç bir rahatlıq gətirmir? Yaxud niyə qara istiot tamamilə fərqli bir acılıq hissi yaradır? Müasir neyrobiologiya elmi bu sualların cavabını tapıb: Sən demə, acı əslində bir dad deyil, sinir sisteminizin mürəkkəb bir oyunudur.

Milli.Az acı ədviyyatların beynimizdəki səyahəti və suyun niyə işə yaramadığına dair elmi faktları təqdim edir:

Acı bibər beynimizi necə aldadır?
Qırmızı bibərdəki kapsaisin molekulu ağzınızdakı TRPV1 reseptorlarına bağlanır. Bu reseptorlar normalda 43°C üzərindəki temperaturları (isti bir şeyi) qəbul etmək üçün proqramlaşdırılıb. Kapsaisin bu reseptoru aktivləşdirdiyi an, beyin ağzınızın həqiqətən yandığını zənn edir və eyni fövqəladə vəziyyət reaksiyalarını verir. 2021-ci ildə Nobel mükafatı alan David Juliusun araşdırmaları bu mexanizmi tam şəkildə sübut edib.

Qara istiotdakı piperin molekulu həm TRPV1, həm də TRPA1 reseptorlarını hədəf aldığı üçün onun yaratdığı acılıq hissi qırmızı bibərdən fərqli, daha geniş spektrli hiss olunur.

Su niyə işə yaramır?
Bu, kimyəvi bir zərurətdir. Kapsaisin yağda həll olan (lipofilik) bir molekuldur, su ilə qarışmır.

Su içdiyiniz zaman o, acı molekullarını ağzınızın hər tərəfinə yayır, lakin onları reseptorlardan qoparıb zərərsizləşdirə bilmir.

Südün tərkibindəki kazein proteini kapsaisin molekullarını parçalayır və onları reseptorlardan uzaqlaşdıraraq təsirini itirir. Eyni şəkildə qatıq, dondurma və yağlı qidalar da bu prosesdə effektivdir.

Acılığın riyaziyyatı: Skovil Şkalası
1912-ci ildə eczacı Vilbur Skovil tərəfindən yaradılan Skovil İstilik Vahidi (SHU) sistemi kapsaisin konsentrasiyasını ölçür:

Xalapeno (Jalapeno): 2,500 - 8,000 SHU

Carolina Reaper (Dünyanın ən acı bibəri): 2,2 milyon SHU

Müasir laboratoriyalarda artıq insan dad testləri əvəzinə, yüksək performanslı maye xromatoqrafiyası vasitəsilə kapsaisin miqdarı sıfır xəta ilə ölçülür.

Acı ilə mübarizə aparmaq istəyirsinizsə, suyu bir kənara qoyun və süd məhsullarına üz tutun. Elm deyir ki, alovun qarşısını su yox, süd kəsir.

Lalə Qüdrətova
Milli.Az