Rəqəmsal fəlakət üç gün ərzində baş verə bilər: Hazırıqmı?

Müasir dünya tamamilə internet və rəqəmsal sistemlər üzərində qurulub. Lakin mütəxəssislər xəbərdarlıq edir: genişmiqyaslı bir kiberhücum və ya qlobal internet kəsilməsi baş verərsə, müasir sivilizasiya cəmi 72 saat ərzində tam iflic ola bilər.

Milli.Az xəbər verir ki, rəqəmsal asılılığın gətirdiyi riskləri təhlil edən tədqiqatçılar, "rəqəmsal qara dəlik" adlandırılan bu ssenarinin necə inkişaf edəcəyini mərhələli şəkildə təsvir edirlər.

Birinci Gün: Xaos və Qeyri-müəyyənlik
İnternetin kəsildiyi ilk 24 saatda maliyyə sistemləri dayanır. Bankomatlar işləmir, kart ödənişləri qəbul edilmir və birja əməliyyatları donur. Rabitə sistemlərinin sıradan çıxması ilə insanlar arasında ünsiyyət kəsilir, bu isə kütləvi təşvişə (panikaya) səbəb olur. Logistika zənciri qırıldığı üçün onlayn sifarişlər və tədarük sistemləri dayanır.

İkinci Gün: Fiziki Ehtiyatların Tükənməsi
İnternetə bağlı olan "Ağıllı Şəhər" sistemləri (elektrik, su və qaz təchizatı nəzarəti) ciddi nasazlıqlar verməyə başlayır. Marketlərdə "vaxtında çatdırılma" sistemi işləmədiyi üçün rəflər boşalır. Yanacaqdoldurma məntəqələri rəqəmsal idarəetmə olmadan yanacaq verə bilmir, bu da nəqliyyatın dayanmasına gətirib çıxarır.

Üçüncü Gün: Sivilizasiyanın İflici
72 saatın tamamında rəqəmsal sistemlərə olan etimad tamamilə itir. Xəstəxanalar rəqəmsal xəstə qeydiyyatı və cihazların idarə olunmasında kritik problemlərlə üzləşir. Dövlət idarəçiliyi və təhlükəsizlik xidmətləri koordinasiyanı itirir. Bu mərhələdə artıq rəqəmsal böhran fiziki bir sağ qalma mübarizəsinə çevrilir.

Analitiklər bildirirlər ki, rəqəmsal sistemlərə həddindən artıq güvənmək bizi zəif bəndə çevirir. Fəlakətin qarşısını almaq və ya təsirini azaltmaq üçün bir neçə təklif irəli sürülür:

Kritik infrastrukturda (su, elektrik) internetdən asılı olmayan idarəetmə mexanizmlərinin saxlanılması.

Nağd pul ehtiyatı, fiziki xəritələr və oflayn məlumat daşıyıcılarının (kitablar, çap olunmuş sənədlər) əhəmiyyəti.

Dövlət səviyyəsində rəqəmsal sistemlərin "off-grid" (şəbəkədən kənar) işləmə qabiliyyətinin artırılması.

Lalə Qüdrətova
Milli.Az