Maşın, yoxsa ev - İndiki zamanda hansını almaq daha faydalıdır? - ARAŞDIRMA

Azərbaycanda avtomobil almaqla mənzilə ilkin ödəniş etmək arasında seçim edərkən məsələyə yalnız şəxsi rahatlıq deyil, həm də maliyyə sərfəliliyi və uzunmüddətli iqtisadi nəticələr prizmasından yanaşmaq lazımdır. Bu iki seçim mahiyyət etibarilə fərqli məqsədlərə xidmət edir və rəqəmlərlə müqayisə aparıldıqda aradakı fərq daha aydın görünür.

Mənzil bazarına nəzər saldıqda görünür ki, son illərdə Azərbaycanda, xüsusilə Bakıda daşınmaz əmlak qiymətləri davamlı artım nümayiş etdirir. Statistik göstəricilərə əsasən, mənzil qiymətləri illik orta hesabla 10 -14 faiz aralığında yüksəlir və son beş ildə ümumi artım təxminən 40 -45 faizə çatıb. Hazırda Bakıda yeni tikililərdə bir kvadratmetr üçün qiymətlər mərkəzi rayonlarda 2200-4100 AZN, nisbətən kənar ərazilərdə isə 1100 - 2600 AZN civarındadır. Bu o deməkdir ki, məsələn, 90-100 kvadratmetrlik bir mənzilin bazar dəyəri minimum 200 000 AZN-dən başlayır və yerləşmədən asılı olaraq daha yüksək ola bilər.

Mənzilə ilkin ödəniş etmək yalnız yaşayış ehtiyacını qarşılamaqla kifayətlənmir, eyni zamanda investisiya aləti kimi çıxış edir. Mənzili kirayəyə vermək imkanları da bu sərfəliliyi artırır. Hazırda Bakının mərkəzi və mərkəzə yaxın ərazilərində mənzillərin aylıq kirayə haqqı orta hesabla 800 -1500 AZN təşkil edir ki, bu da illik 7-9 faiz civarında passiv gəlir deməkdir. Bu gəlir ipoteka ödənişlərinin bir hissəsini kompensasiya edə və uzunmüddətli perspektivdə mənzilin real maya dəyərini aşağı sala bilər. Bundan əlavə, mənzil zaman keçdikcə dəyər qazandığı üçün sahibinə kapital artımı da təmin edir.

Avtomobil bazarı isə tamamilə fərqli iqtisadi məntiqə əsaslanır. Avtomobil istehlak xarakterli aktivdir və alındığı andan etibarən dəyər itirməyə başlayır. Məsələn, Azərbaycanda yeni avtomobillərin qiymətləri modellərdən asılı olaraq təxminən 35 000-40 000 AZN-dən başlayır və daha bahalı modellərdə 80 000-90 000 AZN-ə qədər yüksəlir. İkinci əl bazarında isə avtomobillər 3 000-20 000 AZN aralığında daha əlçatan görünə bilər. Lakin istər yeni, istərsə də ikinci əl avtomobil olsun, onların dəyəri ilk 3-5 il ərzində orta hesabla 20-40 faiz azalır.

Avtomobil alarkən ilkin xərclərlə yanaşı, davamlı maliyyə öhdəlikləri də yaranır. Yanacaq, sığorta, texniki xidmət, təmir, ehtiyat hissələri və bəzən cərimələr aylıq büdcəyə daimi yük yaradır. Avtomobil kreditləri və lizinqlərdə isə faiz xərcləri avtomobilin real dəyərini daha da artırır. Ən önəmlisi isə avtomobilin heç bir passiv gəlir yaratmaması və gələcəkdə satılarkən demək olar ki, həmişə zərərlə satılmasıdır.

Rəqəmlərlə müqayisə aparıldıqda mənzil və avtomobil arasında fərq daha aydın görünür. Mənzil illik orta hesabla 10-14 faiz dəyər artımı və 7-9 faiz kirayə gəliri potensialına malik olduğu halda, avtomobil hər il dəyər itirir və əlavə xərclər tələb edir. Beş il ərzində mənzil sahibinə həm qiymət artımı, həm də kirayə gəliri qazandıra bildiyi halda, avtomobil eyni dövrdə ilkin dəyərinin əhəmiyyətli hissəsini itirir və sahibinə yalnız istifadə rahatlığı təqdim edir.

Nəticə etibarilə, əgər məqsəd uzunmüddətli maliyyə sərfəliliyi, kapitalın qorunması və artırılmasıdırsa, mənzilə ilkin ödəniş etmək Azərbaycanda daha rasional və iqtisadi baxımdan üstün seçim sayılır. Avtomobil isə əsasən gündəlik hərəkət rahatlığı və şəxsi ehtiyacları ödəmək üçün uyğun variantdır, lakin onu investisiya aləti kimi qiymətləndirmək maliyyə baxımından düzgün hesab edilmir. Bu səbəbdən seçim edərkən şəxsi ehtiyaclarla yanaşı, rəqəmlərin göstərdiyi real iqtisadi mənzərə mütləq nəzərə alınmalıdır.

Ayxan

Milli.Az