Apollodan Artemisə: 58 ildə Dünya necə dəyişdi?

Apollodan Artemisə: 58 ildə Dünya necə dəyişdi? 1968-ci ildə çəkilən məşhur "Earthrise" (Yerin doğuşu) fotosu bəşəriyyətin öz planetinə baxışını kökündən dəyişmişdi. 2026-cı ilin aprelində, NASA-nın "Artemis II" heyəti bənzər bir kadr yaxaladı: "Earthset" (Yerin batışı).

Milli.Az xəbər verir ki, bu iki görüntü arasındakı fərqlər iqlim böhranının və insan fəaliyyətinin Yer kürəsi üzərindəki dağıdıcı təsirlərini vizual olaraq sübut edir.

1968-ci ildə "Apollo 8" missiyası zamanı astronavt Vilyam Anders tərəfindən çəkilən "Earthrise" fotosu planetimizin kosmosdakı kövrəkliyini göstərərək müasir ekoloji hərəkatların (məsələn, Yer Günü - Earth Day) təməlini qoymuşdu. 2026-cı ildə çəkilən yeni kadr isə bu kövrəkliyin artıq "yaralanmış" vəziyyətdə olduğunu göstərir.

58 ildə nələr dəyişdi?
Alimlərin fikrincə, iki foto arasındakı fərq sadəcə estetik deyil, planetin fiziki transformasiyasının göstəricisidir:

1968-ci ildən bəri atmosferdəki karbon qazının səviyyəsi təxminən üçdə bir nisbətində artıb.

Qlobal temperatur 1968-ci illə müqayisədə ən azı 1°C yüksəlib.

Urbanizasiya (şəhərləşmə) genişlənib, nəhəng meşə sahələri kənd təsərrüfatı torpaqlarına çevrilib. Məsələn, Orta Asiyadakı Aral gölü 1960-cı illərdəki sahəsinin 10%-indən azına qədər kiçilib.

Buzlaqlar və qütblər həyəcan təbili çalır
Lids Universitetinin mütəxəssisləri hər iki fotoda aydın görünən Antarktika bölgəsinə diqqət çəkirlər:

Son 58 ildə Antarktika yarımadasında təxminən 28 min kvadrat kilometrlik buz sahəsi çökərək yox olub.

Həm şimal, həm də cənub yarımkürələrində dəniz buzları ciddi şəkildə azalıb; qar artıq daha gec yağır və daha tez əriyir. Mütəxəssislərin fikrincə, bu dəyişikliklərin 90-95%-i birbaşa insan fəaliyyəti ilə bağlıdır.

İnsan gözü ilə çəkilən fotoların gücü
Müasir peyklər Dünyanı hər saniyə izləsə də, astronavtların çəkdiyi fotoların fərqli bir emosional təsiri var. Avropa Kosmik Agentliyinin (ESA) mütəxəssisi Kreyq Donlon qeyd edir ki, astronavtın seçdiyi kadr bəşəriyyətlə planet arasında emosional bir bağ yaradır. Bu görüntülər Dünyanın kosmosun sonsuz qaranlığındakı təkliyini və müdafiəsizliyini bizə daha dərindən hiss etdirir.