Tramp Birləşmiş Ştatları qlobal gülüş obyektinə çevirir

Ticarətin yenidən qurulması üçün əsaslı səbəblər var. Amma bu özbaşına və uyğunsuz administrasiya bunu həyata keçirə bilmir.

Qlobal ticarətin balanslaşdırılması, ABŞ hökumətinin gəlir toplama üsullarının islahı və ölkənin yenidən sənayeləşdirilməsi - Trampın əsas məqsədləri bunlardır. Əslində, ABŞ-nin əsas ticarət tərəfdaşlarına tariflər tətbiq etməsinin məntiqi səbəbləri var. Ancaq iqtisadiyyatdan az-çox anlayışı olan birini tapmaq çətindir ki, bu tədbirlərlə razılaşsın.

Qloballaşmadan zərər görmüş kifayət qədər amerikalı var - onların sənayeləri daha ucuz istehsal edən ölkələr tərəfindən sıradan çıxarılıb - və bu, ticarət sisteminin yenidən qurulması üçün inandırıcı arqument yaradır. Həmçinin, bəzi ölkələrin ABŞ məhsullarını bazardan kənarda saxlamaq üçün qeyri-tarif maneələrindən istifadə etməsi də doğrudur. Məsələn, Tramp administrasiyasının "elmi əsaslara söykənmir" deyə tənqid etdiyi Britaniyanın xlorla yuyulmuş toyuq ətinə qarşı çıxışı buna nümunədir.

Problem bundadır ki, Ağ Ev prezidentin planlarını ağlabatan şəkildə izah edə bilmir. Əvəzində, bu siyasət və onu dəstəkləyən arqumentlər tamamilə xaotik hala gəlib. Tramp ABŞ-ni gülünc vəziyyətə salır - və əsasən də bu səbəbdən maliyyə bazarları təlaş içindədir.

Tramp bir müddətlik fond bazarının uğurlarından öyünə bilməyəcək kimi görünür. Ötən həftənin sərt enişindən sonra, FTSE 100 indeksində əlavə 5 faiz düşüş qeydə alınıb, Almaniyanın DAX indeksi 6 faizdən çox, Honq Konqun Hang Seng indeksi isə əsrin ən böyük bir günlük enişini yaşayıb.

İnvestorlar yeni tarif rejiminə sərt reaksiya veriblər, bunun iqtisadiyyata ağır zərbə vuracağını anlayıblar və qorxublar. Prezidentin "təhlükəli dərman qəbul edilməlidir" fikrinə baxmayaraq, görünür, bu dərman çox acı olacaq.

Problem təkcə bu tariflərin ABŞ istehlakçıları və beynəlxalq iqtisadiyyat üçün birbaşa xərcləri ilə məhdudlaşmır. Əsas məsələ odur ki, bu siyasət tam bir ziddiyyətlər yığınıdır və investorlar bu tariflərin əsl məqsədinin nə olduğunu, qalıcı olub-olmayacağını, yaxud niyə müəyyən tarif faizlərinin seçildiyini başa düşmürlər.

Bəlkə də, tariflər prezidentin dediyi kimi "böyük sazişlər" əldə etmək üçün dünyanı qorxutmaq məqsədi daşıyan yüksək riskli danışıqlar vasitəsidir. Amma əgər belədirsə, demək onlar uzun müddət davam etməyəcək və bu halda onlardan on milyardlarla gəlir əldə etmək mümkün olmayacaq. Əgər bu tariflər həqiqətən də on milyardlarla dollar gəlir gətirəcəksə, o zaman bu da yenidən sənayeləşməyə kömək etməyəcək, çünki sadə amerikalıların əlavə pul xərcləməyə imkanı olmayacaq.

Yaxud da bəlkə bu tariflər "ticarət balansını düzəltmək" üçündür? Yaxşı, bu da mümkündür, amma bu halda niyə tariflərin müzakirə olunaraq ləğv edilə biləcəyi mesajı verilir? Ağ Evdə heç kim bu suala cavab verə bilmir və heç kim beş dəqiqədən artıq bir arqumentə sadiq qala bilmir.

Daha da pisi, bu tariflər çox zəif tətbiq olunur. Onların hesablanması çox primitiv və bəsit formulalara əsaslanır. Məsələn, niyə Lesotoya 50 faiz, amma Liberiyaya cəmi 10 faiz tətbiq olunur? Norfolk Adasının cəmi 2,188 sakini doğrudanmı qlobal ticarət sistemini manipulyasiya edir ki, onların ixracına 29 faiz tarif qoyulur? ABŞ Tayvanı qorumağa çalışırsa, niyə onun məhsullarına 32 faiz rüsum tətbiq olunur? Və açığı, Ağ Evdə birinin Kot-d'İvuarı xəritədə tapması belə təəccüblüdür, nəinki onun ixracına 21 faiz rüsumun uyğun olduğunu müəyyən etməsi.

Əgər ABŞ bu tariflərdən 500 milyard dollar və ya daha çox gəlir əldə etməyi planlaşdırırsa, onda başqa sahələrdə vergi güzəştləri olmalıdır ki, ümumi tələb səviyyəsi eyni qalsın. Amma hələ ki, belə bir plan görünmür.

Bu, tam bir xaosdur. Prezident Trampın ticarət sistemini yenidən qurmaq istəməsi başa düşüləndir. O, bunu seçki kampaniyasında da deyirdi və bu platforma ilə qalib gəldi. Amma bu tariflər mərhələli şəkildə tətbiq olunmalı, paralel olaraq vergi endirimləri edilməli və "sazişlərin" yenidən nəzərdən keçirilməsi üçün kifayət qədər vaxt ayrılmalı idi.

Şirkətlər ABŞ-da istehsal investisiyalarını artırmağı planlaşdırsa belə, belə dəyişkən və qeyri-sabit siyasət şəraitində böyük xərclərə getmələri çətin görünür.

Acı, amma açıq həqiqət budur: Bu tariflər ABŞ-ı dünyaya qarşı gülünc duruma salır - və kimsə bu siyasəti nəzarət altına almayınca, bazarlar düşməyə davam edəcək.

Mənbə: "Daily Telegraph"

Tərcümə: Kənan
Milli.Az