Azərbaycanın bütövlüyünün və birliyinin rəmzi: Xudafərin körpüsü - VİDEO

Bildiyimiz kimi, Azərbaycan ordusu tarixi Xudafərin körpüsünü işğaldan azad edib.

Azərbaycanın şimalı ilə cənubunu birləşdirir Xudafərin körpüsü... 

Körpü Cəbrayıl rayonunun Qumlaq kəndində yerləşir. Xudafərin bizim üçün təkcə körpü rolunu oynamayıb. Körpünün mənəvi dəyəri çox böyükdür. Xudafərin şimallı, cənublu Azərbaycanı birləşdirən simvolik bir abidədir. Tarixi körpümüz neçə il idi ki, erməni tapdağında idi. Rəşadətli ordumuz Cəbrayıl istiqamətində irəliləyərək körpünü azad etdi.

Körpü haqqında tarixi faktlara nəzər salaq.

Xudafərin Azərbaycanı və İranı birləşdirən, Cəbrayıl rayonunda yerləşən, Araz çayı üzərində salınmış iki körpüdən ibarətdir.

Xudafərin körpüsü 1027-ci ildə Şəddadi hökmdarı Fəzl ibn Məhəmməd tərəfindən Rəvvadilərlə mübarizə aparmaq üçün inşa olunub. Unikal memarlıq abidəsi olan körpüdə Azərbaycan memarlıq məktəbinin üslubu izlənilməkdədir. Ağa Məhəmməd şah Qacarın Azərbaycana yürüşü zamanı bir hissəsi uçurulsa da, sonradan bərpa edilib. Təbii qayalar üzərində inşa edilən körpünün bir hissəsi dövrümüzə qədər gəlib çatıb.

Körpüdən bir qədər aralı daha bir körpü də var ki, bu da Xudafərin adlanır. İkinci körpü 11 gözdən ibarət olub və XIII əsrdə, Elxanilər dövründə inşa edilib. Hazırda həmin körpünün yalnız 3 aşırımı salamatdır. Hər iki körpü İpək yolunun üzərində yerləşir.

Xudafərin körpüsü Azərbaycanı birləşdirən simvolik bir abidədir. Birincisi "Baş Xudafərin körpüsü" adlanır, uzunluğu 130, eni 6, hündürlüyü isə 12 metrdir. İkinci körpü isə 15 aşırımlı olmaqla uzunluğu 200, eni 4,5 metr, hündürlüyü 10 metrdir. 

Körpü tağlarının dayaqları təbii özüllər - qayalar üzərində ucaldığından aşırımlar müxtəlif ölçülü və sərbəst düzümlüdür. Bişmiş kərpic və çay daşından tikilən on beş aşırımlı körpünün tağları sivri biçimlidir. 

Araşdırmaçıların çoxunun fikrincə, hər iki körpünün dayaqları çayın ortasında olan təbii sal daşlar üzərində qurulduğundan onlara "Xudafərin" adı verilib. Hələlik Xudafərin körpüləri sirlərini açmayıb.  

Araz üzərində çoxlu körpülər atılsa da onlardan ən bəllisi Xudafərin körpüləridir. Xudafərin dərəsi Araz çayı yatağında ən əlverişli keçidlərdən biri olub. Körpülərin birləşdiyi hər iki sahil, gözəl dağlıq landşaftı olan yerdir. Bu körpülər yüzillərcə transkontinental yollar üstündə yerləşib, təkcə ölkədaxili və ölkələrarası yollarda deyil, qitələrarası qarşılıqlı ilişgilərdə də yararlı olub.

Körpünün bütün tağları kərpicdən qurulduğu halda, əsas kütləsi çay daşındandır. Yuxarı qatda divar hörgüsü kərpicdən aparılıb ki, bu da Arran memarlıq məktəbi üçün xarakterikdir. Bu iki materialın uyarlığı körpüyə özümlü bədiilik və konstruktiv görkəm verir.

Bir neçə il idi ki, Xudafərin körpüsü həsrət körpüsü idi. Artıq körpüyə həsrət körpüsü yox, vüsal körpüsü deyə bilərik.

Bu gün Xudafərin adı gələndə o taylı, bu taylı azərbaycanlıların üzü gülür.

Fərid Zöhrabov

Day.Az