Ukraynada SOCAR-a zərbə: Rusiya bu dəfə hansı yalanı səsləndirəcək?

Rusiya qoşunları Ukraynada SOCAR obyektinə növbəti dəfə zərbə endirib. Bu dəfə hücumun hədəfi Azərbaycan şirkətinə məxsus yanacaqdoldurma məntəqəsi olub. Söhbət Nikolayev vilayətində yerləşən SOCAR YDM-dən gedir.

İyulun 5-i axşam saatlarında Rusiya zərbə PUA-ları Neçayannoe kəndində SOCAR yanacaqdoldurma məntəqəsinə hücum edib. Zərbədən sonra YDM-in ərazisində partlayış baş verib.

SOCAR Energy Ukraine hücumu rəsmən təsdiqləyib. Şirkətin məlumatına görə, "Şahed" tipli üç pilotsuz uçuş aparatı Nikolayev vilayəti, Neçayannoe kəndi, Odessa küçəsi, 2A ünvanında yerləşən yanacaqdoldurma məntəqəsinə zərbə endirib. Hücum nəticəsində YDM-in inzibati binasına ziyan dəyib.

İnsan tələfatının qarşısı yalnız vaxtında görülən təhlükəsizlik tədbirləri sayəsində alınıb. Şirkətdən bildirilib ki, hava həyəcanı zamanı əməkdaşlar təlimatlara ciddi əməl edərək sığınacağa keçiblər. Məhz bu addım insanların həyatını xilas edib, ağır yaralanmaların qarşısını alıb. Xəsarət alan yoxdur.

Məzkur zərbəyə ayrıca, təsadüfi epizod kimi baxmaq olmaz. Son günlər Rusiya qoşunları Ukraynanın yanacaqdoldurma məntəqələrini və yanacaq infrastrukturunu kütləvi şəkildə hədəfə alır. Amma SOCAR məsələsində söhbət həm də Azərbaycanın iqtisadi maraqlarına birbaşa zərbədən gedir.

Ukraynada SOCAR obyektlərinə qarşı Rusiya hücumları artıq sistemli xarakter almaqdadır. Ötən ilin yayında Jitomir vilayətinin Berezina kəndində baş verən partlayışlar nəticəsində SOCAR Energy Ukraine-ə məxsus iki yanacaqdoldurma məntəqəsinə ciddi ziyan dəymişdi. Avqust ayında isə Rusiya qoşunları "Şahed" tipli PUA-larla Odessa vilayətində SOCAR-ın neft bazasına hücum etmişdi. Həmin vaxt obyektdə yanğın başlamış, dörd nəfər ağır yaralanmışdı.

İndisə Nikolayev vilayətindəki SOCAR YDM hədəfə alındı. Bu hücumların təkrarlanması bir həqiqəti açıq şəkildə ortaya qoyur: Rusiya ordusu təkcə Ukrayna infrastrukturuna yox, Ukraynada fəaliyyət göstərən Azərbaycan şirkətinin mülki obyektlərinə də zərbə endirir.

Bu artıq təsadüf deyil, "yanaşı ziyan" heç deyil. Bu, təhlükəli tendensiyadır. SOCAR-ın yanacaq infrastrukturu Rusiya zərbələrinin hədəfinə çevrilir.

Odessa vilayətində SOCAR obyektlərinə endirilən zərbə artıq sadəcə hərbi statistika deyil, təsadüfi düşmə deyil, "yanaşı ziyan" deyil. Bu, dronların, yanğınların, dağıdılmış infrastrukturun və yaralanmış insanların dili ilə yazılmış siyasi mesajdır. Rusiya Ukraynada Azərbaycanın iqtisadi maraqlarını məqsədli şəkildə hədəfə alır. Moskva nə qədər çox bunu "Ukrayna ərazisindəki hədəflərə zərbələr" kimi təqdim etməyə çalışırsa, bir o qədər aydın görünür ki, zərbə altında təkcə Ukraynanın enerji sistemi deyil, həm də Azərbaycanın mövcudluğu, Azərbaycan kapitalı və Azərbaycan enerji strategiyası dayanır.

Faktlar o qədər aydın zəncir şəklində düzülüb ki, bunu müharibə xaosu ilə izah etmək mümkün deyil. 2025-ci il avqustun 7-dən 8-nə keçən gecə Rusiyaya məxsus "Şahed"lər Odessa vilayətində SOCAR-ın neft bazasına hücum etdi. Zərbə yanğına səbəb oldu, dizel boru kəmərinə ziyan dəydi, SOCAR-ın dörd əməkdaşı ağır yaralandı. Ukraynanın hüquq-mühafizə mənbələri açıq şəkildə bildirdi ki, beş idarəolunan dronun zərbə nöqtələrinin yerləşməsi hücumun əsas hədəfinin məhz neft bazası olduğunu göstərirdi. Bu, qəlpə deyil, təsadüfi uçuş deyil, "tuşlama səhvi" deyil. Bu, Azərbaycanın dövlət şirkətinə məxsus mülki obyektə endirilmiş hədəfli zərbədir.

On gün sonra, avqustun 18-də ikinci zərbə gəldi. Eyni obyektə. Bu dəfə artıq beş yox, sahə mənbələrinin məlumatına görə, on beş dronla. Bu, epizod deyil, metoddur. Eyni obyekt təkrar vurulursa, üstəlik onun kimə məxsus olduğu, təyinatı və mülki xarakteri ictimaiyyətə məlum olduğu halda, təsadüfdən danışanlar ya reallığı görmək istəmir, ya da başını bilərəkdən quma soxur. SOCAR-a ikinci zərbə hərbi zərurət deyil. Bu, nümayişdir: Moskva Ukrayna və Avropa enerji arxitekturasına inteqrasiya olunmuş Azərbaycan aktivlərini vurmağa hazırdır.

2025-ci il avqustun 6-da Ukrayna-Rumıniya sərhədi yaxınlığında, Orlovka rayonu ərazisində qaz nəqli kompressor stansiyasına endirilən zərbə də az şey demir. Bu obyekt Transbalkan marşrutunun bir hissəsidir. Rusiyanın əvvəlki qaz tranziti məntiqi dağılandan sonra həmin marşrut əks istiqamətdə, Ukraynaya qaz idxalı üçün işləməyə başlamışdı. Bu dəhliz vasitəsilə Ukrayna Azərbaycan qazının ilk həcmlərini qəbul edib. Ukrayna tərəfinin məlumatına görə, marşrut regional infrastruktur üzərindən Amerika LNG-sinin tədarükü üçün də istifadə olunurdu. Yəni zərbə sadəcə boruya və kompressorlara endirilmədi. Rusiya enerji diversifikasiyası ideyasının özünü vurdu: Ukrayna, Rumıniya, Bolqarıstan, Yunanıstan, Azərbaycan, ABŞ, Avropa. Moskvanı hər hansı ayrıca obyektdən daha çox məhz bu bağlantı qıcıqlandırır.

Rusiya illər boyu təsir imkanlarını enerji asılılığı üzərində qurub. Qaz təkcə əmtəə deyildi, həm də cilov idi. Qiymət, boru, müqavilə, təzyiq, şantaj, "texniki problemlər", siyasi şərtlər - bütün bunlar eyni sistemin parçaları idi. Azərbaycanın enerji siyasəti bu sistemi dağıdır. Cənub Qaz Dəhlizi, SOCAR-ın rolunun artması, Avropaya tədarüklər, Türkiyə, Balkanlar və Ukrayna üzərindən yeni marşrutlar - bunlar sadəcə kommersiya deyil. Bu, Rusiyanın illərlə şərt diktə etməyə alışdığı meydanlardan geosiyasi sıxışdırılmasıdır.

Ona görə də SOCAR-a hücumlar təkcə Ukraynaya cavab deyil. Bu, Azərbaycana cavabdır. Müstəqil xarici siyasətə cavabdır. Enerji subyektliyinə cavabdır. Bakının yad imperiya məntiqinin periferiyası olmağa razılaşmamasına cavabdır. Azərbaycanın Türkiyə, Avropa, Mərkəzi Asiya, ABŞ və Ukrayna ilə əlaqələrini Moskvadan icazə almadan qurmasına cavabdır.

Ayrıca bir xətt də Ukraynada Azərbaycanın diplomatik infrastrukturuna endirilən zərbələrdir. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi artıq Rusiya tərəfinə bütöv bir epizodlar siyahısını xatırladıb. 2022-ci il martın 10-da Xarkovda aviazərbə nəticəsində Azərbaycanın Fəxri Konsulluğunun binasına ciddi ziyan dəymiş, xidməti avtomobil yararsız hala düşmüşdü. 2024-cü il yanvarın 2-də Rusiyanın "Kinjal" raketi Kiyevdə Azərbaycanın səfirliyinin inzibati binasından təxminən 35 addımlıq məsafədə krater yaratmışdı; partlamamış döyüş sursatı təxminən 8 metr dərinlikdə aşkar edilmişdi. 2025-ci il avqustun 28-də səfirlikdən təxminən 50 metr aralıya endirilən zərbə yenidən inzibati binaya, konsulluq şöbəsinə, səfirin iqamətgahına və diplomatik nümayəndəliyin ərazisinə ziyan vurmuşdu. 2025-ci il noyabrın 14-də isə "İskander" tipli raket artıq Kiyevdə Azərbaycanın səfirliyinin ərazisinə düşmüşdü: perimetr divarının bir hissəsi dağılmış, tikililərə, xidməti avtomobillərə, inzibati binaya və konsulluq şöbəsinə ziyan dəymişdi.

Belə bir siyahıdan sonra "bu təsadüfdür" ifadəsi artıq izah kimi yox, istehza kimi səslənir. Azərbaycan XİN-in məlumatına görə, Azərbaycanın diplomatik obyektlərinin koordinatları hələ 2022-ci ilin aprelində Rusiya tərəfinə təqdim olunmuşdu. Moskvanın bu koordinatların Müdafiə Nazirliyi tərəfindən nəzərə alınacağını bildirdiyi açıqlanmışdı. Amma bundan sonra zərbələr yenə təkrarlandı. İllərlə təkrarlandı. Eyni ünvanların yaxınlığında təkrarlandı. Təkcə siyasi məntiqlə yox, beynəlxalq hüquqla da qorunan obyektlərə qarşı təkrarlandı.

Yeni mərhələnin mahiyyəti də məhz buradadır. Rusiya artıq təzyiqi yalnız təbliğat, diplomatik eyhamlar və ya iqtisadi qıcıqlandırıcılarla məhdudlaşdırmır. O, Azərbaycan üçün önəm daşıyan infrastruktura fiziki zərbələr dilinə keçir. SOCAR-ın neft bazası, qaz dəhlizi, kompressor stansiyası, səfirlik, konsulluq infrastrukturu - bunlar eyni xəritənin fərqli nöqtələridir. Bu xəritədə Rusiya Azərbaycanın müstəqilliyi ilə bağlı nə varsa, hamısını nişanlayır.

Moskva çox yaxşı anlayır ki, SOCAR Odessa kənarında yerləşən adi özəl yanacaqdoldurma məntəqəsi deyil. SOCAR Azərbaycanın xaricdə dövlət enerji varlığının rəmzidir. Şirkət Ukraynada fəaliyyət göstərir, YDM şəbəkəsini inkişaf etdirir, yanacaq və qaz ticarətində iştirak edir, regional logistikaya inteqrasiya olunub. SOCAR-a zərbə Azərbaycanın brendinə, investisiyalarına, işgüzar nüfuzuna, vətəndaşlarının və əməkdaşlarının təhlükəsizliyinə zərbədir. SOCAR əməkdaşları yaralananda bu, artıq abstrakt infrastruktur müharibəsi olmur. Bu, Azərbaycan şirkətinin obyektində çalışan insanların qanıdır.

Burada beynəlxalq hüquqi qiymətləndirmə son dərəcə sərtdir. Döyüş əməliyyatlarında birbaşa istifadə olunmayan mülki enerji infrastrukturu yalnız Ukrayna ərazisində yerləşdiyinə görə qanuni hədəfə çevrilə bilməz. Diplomatik missiyalar xüsusi statusa malikdir. Onların qorunması simpatiya və ya antipatiya məsələsi deyil, beynəlxalq nizamın təməl normasıdır. Rusiya isə faktiki olaraq göstərir ki, hansısa obyekt onun hərbi, enerji və ya siyasi strategiyasına mane olursa, həmin obyekt hücuma məruz qala bilər. Bu, dövlət məntiqi deyil, başqasının mülkiyyətini, başqasının ərazisini və başqasının suverenliyini müvəqqəti maneə sayan güc imperiyasının məntiqidir.

Azərbaycan bu hücumlara ayrı-ayrı insidentlər kimi yox, sistem kimi baxmalıdır. Sistem təkrarlanmadan, hədəf seçimindən, siyasi kontekstdən və nəticələrdən ibarətdir. Təkrarlanma var: SOCAR ən azı iki dəfə vurulub, diplomatik obyektlər dəfələrlə zədələnib. Hədəf seçimi göz qabağındadır: energetika, diversifikasiya marşrutları, Azərbaycanın diplomatik missiyası. Siyasi kontekst aydındır: Rusiya-Azərbaycan münasibətlərinin pisləşməsi, Bakının Ukrayna və Avropa ilə enerji əlaqələrinin Moskvada doğurduğu qıcıq, regionun Rusiya qazından asılılığını azaldan istənilən infrastruktura qarşı Kreml narahatlığı. Nəticələr də ortadadır: Azərbaycan maraqlarına ziyan, vətəndaşlar üçün risk, investisiyalara zərbə, qorxutma cəhdi.

Məhz buna görə cavab yumşaq, ritual və bürokratik ola bilməz. Təkcə etiraz notaları kifayət etmir, hərçənd onlar da vacibdir. Hər bir epizodun hüquqi şəkildə sənədləşdirilməsi, zərərin qiymətləndirilməsi, beynəlxalq ekspertiza, Ukrayna istintaq orqanları ilə iş, aidiyyəti strukturlara, sığorta mexanizmlərinə, avropalı tərəfdaşlara və beynəlxalq platformalara müraciət lazımdır. Ukraynada Azərbaycan obyektlərinə endirilən Rusiya zərbələrinin açıq xəritəsi hazırlanmalıdır - tarixlər, koordinatlar, silah növü, zərərin miqyası, foto və video sübutlarla. Rusiya anlamalıdır: hər zərbə müharibə səs-küyünün içində itib-batmayacaq, ayrıca dosyeyə çevriləcək.

Başlıca nəticə sadədir, sərtdir və artıq heç bir diplomatik yumşaltmaya ehtiyac qoymur: bu hücumlar qəsdən həyata keçirilir. Eyni obyektə bir dəfə yox, iki dəfə dəqiq zərbə endirilirsə, bunu təsadüf adlandırmaq reallıqdan qaçmaqdır. Müharibənin xaosu bir dəfə izah ola bilər, eyni hədəfin təkrar vurulması isə artıq təsadüf yox, seçimdir. Bu seçim də açıq şəkildə göstərir: Rusiya Azərbaycan şirkətinin mülki infrastrukturunu hədəf alır.

SOCAR-a endirilən zərbələr yalnız Ukrayna ərazisində baş verən növbəti dağıntı deyil. Bu, Azərbaycanın iqtisadi maraqlarına, dövlət şirkətinin nüfuzuna, enerji xəttinə və regiondakı mövqeyinə yönəlmiş hücumdur. Yanacaqdoldurma məntəqəsi, neft bazası, qaz marşrutu, kompressor stansiyası - bunlar təsadüfi obyektlər deyil. Bunlar Azərbaycanın Ukrayna və Avropa enerji məkanındakı izləridir. Məhz həmin izlər bu gün Rusiya raketlərinin və dronlarının nişangahına düşür.

Üstəlik, bu mənzərə təkcə SOCAR-la məhdudlaşmır. Xatırladaq ki, Azərbaycanın Kiyevdəki səfirliyi də bir neçə dəfə Rusiya zərbələri nəticəsində zərər görüb. Diplomatik nümayəndəliyin binasına, konsulluq şöbəsinə, səfirin iqamətgahına, xidməti avtomobillərə və əraziyə dəyən ziyan foto və video görüntülərlə sənədləşdirilib. Söhbət koordinatları məlum olan, beynəlxalq hüquqla qorunan, toxunulmaz status daşıyan obyektlərdən gedir. Belə obyektlərin təkrar-təkrar zərər görməsi artıq "yanlışlıq" izahını siyasi baxımdan mənasız edir.

Bu, Azərbaycana qarşı açıq düşmənçilik siqnalıdır. Mülki iqtisadi obyektlərə hücum beynəlxalq hüquqa ziddir və Azərbaycanın maraqlarına birbaşa zərbədir. Rusiya bu zərbələrlə yalnız infrastrukturu dağıtmır, həm də mesaj verir: Azərbaycanın Ukraynada, Avropada, enerji bazarlarında və regional layihələrdə müstəqil oyunçu kimi möhkəmlənməsi Moskvanı narahat edir.

SOCAR-a hücumlar həm də Azərbaycanın enerji müstəqilliyi və diversifikasiya siyasətinə cavabdır. Bakı illərdir alternativ marşrutlar qurur, Avropa ilə enerji əməkdaşlığını genişləndirir, regionu bir mənbədən asılılıq məntiqindən çıxaran layihələrdə iştirak edir. Rusiya isə məhz bu siyasəti hədəfə alır. Çünki Azərbaycan qazının, Azərbaycan kapitalının və Azərbaycan diplomatiyasının Ukrayna üzərindən Avropa məkanına çıxışı Moskvanın köhnə təsir mexanizmlərini zəiflədir.

Ona görə də bu zərbələrin adı düzgün qoyulmalıdır. Bu, "müharibə fonunda baş vermiş insident" deyil. Bu, "yan ziyan" deyil. Bu, Azərbaycanın mülki iqtisadi və diplomatik infrastrukturuna yönəlmiş sistemli təzyiqdir. Odessada SOCAR-a zərbə Azərbaycanın enerji maraqlarına zərbədir. Kiyevdə səfirliyin zərər görməsi Azərbaycanın dövlət varlığına zərbədir. Azərbaycan şirkətinin mülki obyektlərinin hədəfə alınması isə Bakıya göndərilən açıq siyasi mesajdır.

Və bu mesajın cavabı da eyni dərəcədə aydın olmalıdır: Azərbaycan susqun müşahidəçi deyil. Azərbaycanın maraqlarına harada zərbə endirilirsə, həmin zərbə sənədləşdirilməli, beynəlxalq platformalara çıxarılmalı və siyasi-hüquqi qiymətini almalıdır. Çünki cavabsız qalan hər hücum yeni hücum üçün zəmin yaradır. Azərbaycan isə öz iqtisadi maraqlarını, enerji strategiyasını, diplomatik toxunulmazlığını və dövlət nüfuzunu böyük müharibənin tüstüsü içində itirməyə qoymamalıdır.

Elçin Alıoğlu
TREND