Neandertallar Buz dövründə necə sağ qaldılar?

Neandertallar Buz dövrünün sərt şərtlərinə od, geyim, bədən quruluşu, metabolizm və burun anatomiyaları sayəsində uyğunlaşıblar. Yeni araşdırmalar bu qədim insanların dondurucu soyuqda necə sağ qaldığını daha yaxşı anlamağa kömək edir.

Buz dövründə yaşamaq heç də asan deyildi. Buna baxmayaraq, Neandertallar yüz minlərlə il boyunca təkrarlanan buzlaşma dövrlərinə dözməyi bacardılar.

Milli.Az xəbər verir ki, tədqiqatçılar bu uğurun arxasında duran amilləri belə sıralayırlar:

Neandertalların odu sıfırdan yandırmağı bilib-bilmədikləri hələ də müzakirə mövzusudur. Bəzi mütəxəssislər onların tək od mənbəyinin meşə yanğınlarından qalan közlər olduğunu düşünür. Lakin onların oddan ustalıqla istifadə etdiyinə dair çoxlu sübutlar var. Kataloniyadakı bir qazıntı sahəsində ocağın altına oksigen daşıyan xüsusi kanalların tapılması, onların yanma dinamikasını dərindən başa düşdüklərini göstərir.

Heyvan dərilərindən hazırlanan geyimlər min illər ərzində çürüyüb yox olsa da, arxeoloqlar onların istehsalına dair dolayı sübutlar tapıblar. Məsələn, Sibirdəki Denisova mağarasında tapılan sümük tikiş iynələri təxminən 50 000 il əvvələ aiddir. Həmçinin, Neandertal məskənlərində tapılan "lissoir" adlı sümük alətlərin dərini sukeçirməz və parlaq etmək üçün istifadə edildiyi düşünülür.

Davranış qaydaları ilə yanaşı, Neandertalların bədəni də soyuğa qarşı "layihələndirilmişdi":

Onların yüksək bədən kütləsi, geniş gövdəsi və qısa ətrafları bədən səthini azaldaraq istilik itkisini minimuma endirirdi.

Neandertalların bizdən daha yüksək baza metabolizm sürətinə (BMR) malik olduqları ehtimal edilir. Bu isə bədənin daha çox istilik istehsal etməsi deməkdir.

Xüsusilə boyun nahiyəsindəki böyük qan damarlarını izolyasiya edən bu yağ növü, bədənin nüvə temperaturunu qorumaq üçün kritik əhəmiyyət daşıyırdı.

Uzun müddət Neandertalların geniş burunlarının soyuq hava üçün uyğun olmadığı düşünülürdü. Lakin yeni araşdırmalar göstərir ki, onların burunlarında "konka" adı verilən çox böyük sümük strukturları olub. Bu strukturlar tənəffüs edilən havanı effektiv şəkildə süzmək, qızdırmaq və nəmləndirmək vəzifəsini yerinə yetirirdi.

Tədqiqatçıların fikrincə, Neandertallar tək bir xüsusiyyət sayəsində deyil, od və geyim istifadəsindən tutmuş müxtəlif bioloji mexanizmlərə qədər bütöv bir "xüsusiyyətlər paketi" sayəsində sağ qalıblar. Bu kompleks yanaşma onların yüz min ildən çox müddət ərzində fərqli iqlimlərdə varlıqlarını sürdürmələrini izah edir.

Lalə Qüdrətova
Milli.Az