Uşağınız bu sözləri tez-tez deyirsə, diqqətli olun

Stenford Universitetinin alimləri müəyyən ediblər ki, uşağın stressli və ya çətin hadisələr barədə necə danışması, onun gələcəkdə psixoloji problemlərlə üzləşmə riskini proqnozlaşdırmaq baxımından danışdığı hadisənin özündən daha əhəmiyyətli ola bilər.

Milli.Az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, tədqiqat müəllifləri erkən yaşlarda stressə məruz qalmağın ciddi ictimai sağlamlıq problemi olduğunu bildiriblər.

Onların sözlərinə görə, dünyada yetkin yaşda qoyulan psixiatrik diaqnozların təxminən üçdə biri erkən yaşlarda yaşanan stresslə əlaqəli ola bilər. Tədqiqatın aparıcı müəllifi, Stenford Universitetinin Humanitar və Təbiət Elmləri Məktəbindən Çeyz Antonaççi bildirib ki, araşdırmanın nəticələri psixoloji pozuntuların diaqnozu qoyulmazdan əvvəl risk əlamətlərini müəyyən edə bilən əlçatan vasitələrin hazırlanmasının mümkün olduğunu göstərir.

Onun sözlərinə görə, depressiya və təşviş pozuntuları çox vaxt məhz yeniyetməlik dövründə üzə çıxır. Bu problemlər davamlı xarakter aldıqdan sonra onların müalicəsi də xeyli çətinləşir.

Alimlər vurğulayıblar ki, uşaqlıqda ağır və xoşagəlməz hadisələr yaşayan hər bir uşaqda sonradan psixoloji və davranış pozuntuları yaranmır. Əksinə, bəzi uşaqlar stressə qarşı yüksək psixoloji davamlılıq nümayiş etdirirlər. Bu fərqlilik isə hansı uşaqların gələcəkdə daha böyük risk altında olduğunu əvvəlcədən müəyyənləşdirməyi çətinləşdirir.

Araşdırma zamanı 9-13 yaş arasında 200-dən çox uşaqla onların yaşadıqları stressli hadisələr barədə söhbət aparılıb. Daha sonra alimlər süni intellekt əsaslı dil analizi vasitələrindən istifadə edərək uşaqların seçdiyi söz və ifadələri təhlil ediblər.

Nəticədə yalnız danışıq üslubuna əsasən hansı uşaqlarda gələcəkdə depressiya və təşviş kimi problemlərin yaranma ehtimalının daha yüksək olduğunu müəyyənləşdirmək mümkün olub.

Araşdırmada maraqlı məqamlardan biri uşaqların daha mürəkkəb cümlə və hekayə quruluşundan istifadə etməsi olub. Müəyyən dil elementlərinin, o cümlədən ön sözlərin daha çox işlədilməsi gələcəkdə daxilə yönəlmiş psixoloji problemlərin yüksək riski ilə əlaqələndirilib.

Digər risk göstəricilərindən biri isə uşaqların hadisələri son dərəcə qəti şəkildə təsvir etməsi olub. Məsələn, "həmişə", "heç vaxt" kimi mütləq məna daşıyan sözlərdən tez-tez istifadə edən uşaqlarda gələcək psixoloji çətinliklərlə bağlı riskin daha yüksək olduğu müəyyən edilib.

Əksinə, danışıq zamanı üçüncü şəxslərə daha çox diqqət yetirən, "o", "onlar" kimi əvəzliklərdən istifadə edən uşaqlarda risk daha aşağı olub. Alimlər bunu uşağın yalnız öz daxili dünyasına deyil, başqa insanlara və xarici aləmə də diqqət yetirməsi ilə əlaqələndirirlər.

Tədqiqatçılar uşaqların danışdıqları hadisələrin məzmununu da ayrıca araşdırıblar. Məlum olub ki, məzmun gələcəkdə klinik pozuntunun yaranmasını danışıq üslubu qədər dəqiq proqnozlaşdırmasa da, mövcud psixoloji simptomların ağırlığını müəyyənləşdirməkdə faydalı ola bilər.

Münaqişə, əzab, qorxu və zorakılığın üstünlük təşkil etdiyi, "dava", "qorxdum", "hücum etdilər" kimi ifadələrin işlədildiyi hekayələr daha yüksək risklə əlaqələndirilib. Bu uşaqların danışdıqları hadisələrdə fiziki zorakılıq, sosial təcrid və qışqırıq kimi güclü emosional reaksiyalara da daha çox rast gəlinib.

Əksinə, oyunlar, futbol, ev heyvanları və digər hobbilərdən bəhs edən müsbət məzmunlu hekayələr daha aşağı psixoloji risklə əlaqəli olub. Sakit və gündəlik hadisələrin emosional baxımdan neytral şəkildə təsvir edilməsi, həmçinin psixoloji yardım barədə danışılması da aşağı risk göstəriciləri sırasında yer alıb.

Alimlərin qənaətinə görə, uşağın nə danışması onun yaşadığı stressli hadisənin konkret detallarını göstərirsə, necə danışması həmin təcrübəni beynində necə təşkil etdiyini və şərh etdiyini ortaya çıxara bilər.

Araşdırmanın baş müəllifi Yan Qotlib bildirib ki, nitqin təhlili həm ucuz, həm sadə, həm də geniş miqyasda tətbiq edilə biləcək üsuldur. Onun fikrincə, uşağın danışıq xüsusiyyətləri gələcək psixoloji problemlərin müəyyənləşdirilməsində ayrı-ayrı digər göstəricilərdən daha güclü proqnoz vasitəsinə çevrilə bilər./Lent.az

Müəllif: Ülkər Vəliyeva (Milli.Az redaktor)