“Savoring” nədir? Xoşbəxt anların daha uzun sürməsini təmin edən psixoloji bacarıq

Günlər hələ də uzun, hava hələ də yay kimidir, lakin təqvim yavaş-yavaş payıza, məktəbə, işə və daha nizamlı rutinlərə doğru meyil etməyə başlayır. Tətilin son günləri, açıq havada yeyilən yeməklər və ya qürub günəşinə təsadüf edən qısa gəzintilər məhz bu səbəbdən bir qədər daha dəyərli hiss etdirə bilər. Zehin bir yandan fəslin dadını çıxarmaq istəyir, digər yandan yaxınlaşan gərginliyi düşünməyə başlayır.

Milli.Az xəbər verir ki, təbii keçid dövrlərinin duyğu tənzimlənməsinə təsir edə biləcəyini göstərən bir araşdırma fəsil dəyişiklikləri kimi mühüm hədlərin bəzi şəxslərdə həddindən artıq düşünməni artıra biləcəyini, bəziləri üçün isə fərqindəliyi yüksək olan bir yenilənmə sahəsinə çevrilə biləcəyini ortaya qoyur. Məhz bu nöqtədə "savoring" anlayışı hərəkətə keçir. Bu anlayış gözəl bir anı sürətlə istehlak etmək əvəzinə onu fərq edərək, həzm edərək və duyğularla dərinləşdirərək bir qədər daha yavaş yaşamaq deməkdir. Bununla birlikdə sadəcə zövq almağı tərif etməkdən başqa mövcud təcrübəni şüurlu şəkildə böyütmə bacarığı olaraq qəbul edilir. Məhz bu səbəbdən bir çox insanın çətinlik çəkdiyi yaydan payıza keçid prosesində, "savoring" sizə də tətilin son günlərini şüurlu şəkildə dəyərləndirmə şansı təqdim edə bilər və gözəl xatirələri daha yavaş istehlak etməyinizi təmin edə bilər.

"Savoring" nədir?
"Savoring" ən sadə tərifi ilə müsbət bir təcrübəni şüurlu şəkildə fərq etmək deməkdir. Mövcud yaxşı təcrübəni dərinləşdirərək uzatma bacarığı olaraq da bilinən bu anlayış həyatın hər anında qarşımıza çıxa bilir. Məsələn; fonda çalınan yaxşı bir musiqi, ləzzətli bir axşam yeməyi, xoş bir söhbət və ya qürub günəşi kimi sadə görünən hər şey "savoring" ilə çox daha dərin bir məna daşıya bilir. İçdə istilik buraxan hər hansı bir an bu üsul sayəsində daha yavaş istehlak edilərək daxili məmnuniyyəti artıran mühüm bir amilə çevrilə bilər. "Savoring" ilk baxışdan zövq almağa bənzədilsə də, ondan əhəmiyyətli bir fərqlə ayrılır. Çünki zövq daha çox öz-özünə baş verə bilən bir şeydən xoşlanma halını təsvir edir, "savoring"də şüuru və diqqəti fərqindəliklə yönləndirmək lazımdır. Yəni bir şeydən sadəcə zövq alıb "gözəldir" deyərək keçmək ilə o gözəlliyi bədəndə, zehində və duyğuda ölçüb-biçib yaxından izləmək bir-birindən xeyli fərqlənir. "Savoring" sayəsində bu gözəlliyin buraxdığı təsiri daha yaxşı tanıyaraq müsbət faydaları mənimsəmək asanlaşır. Bu yönü ilə psixologiya ədəbiyyatına daxil olan "savoring" müsbət təcrübələri şüurlu biçimdə fərq etmə, gücləndirmə və davam etdirmə prosesidir. Bu bacarıq sayəsində fərd yaşadığı müsbət duyğuları həm daha yaxşı anlayıb pərçimləyir, həm də ümumi yaxşı olma halını gücləndirə bilir.

Xoşbəxt anlar niyə bu qədər sürətli keçir?
Zehin çox vaxt təhdidləri, çatışmazlıqları və görülməli işləri müsbət anlardan daha sürətli yaxalayır. Bunun səbəbi zehinin həyatda qalma üstünlüyünün zövq almaqdan çox riskləri izləməyə meylli olmasıdır. Bu səbəbdən gözəl bir an yaşayarkən belə ağıl asanlıqla "İndi nə olacaq", "Bunu həll etməliyəm" kimi mənfi düşüncələrə meyil edə bilər. Bu vəziyyət xoşbəxtliyin dəyərsiz olduğunu göstərmir. Sadəcə zehinin problemlərlə baş edərək həyatda qalma prosesinin bir hissəsidir. Xoşbəxt anların tez keçməsinə səbəb olan başqa bir vərdiş də çağımızın durmadan artan sürətidir. Gün içində bir çox şeyə eyni anda yetişməyə çalışarıq və fərqli vəzifələr arasında vaxtı səmərəli istifadə etmək heç vaxt olmadığı qədər dəyərli görünür. Ancaq bir çox insan hər şeyi tez istehlak etməyə öyrəşdiyi üçün yaxşı gələn anları düzgün təyin edə bilməyərək həmin anların da sürətlə axıb keçməsinə icazə verə bilər. Bizə yaxşı hiss etdirən anlarda adətən fotoşəkil çəkir, çəkdiyimiz şəkli paylaşırıq, bəyənmələrə baxırıq və anın fərqinə varmadan növbəti plana keçirik. Bütün bu sürətli istehlak prosesi səbəbindən bəzən içində olduğumuz anın nə qədər dəyərli olduğunu fərq etmək və həmin xoşbəxtlik anında qalıb onu uzatmaq mümkün olmur. Məhz çağımızın sürət probleminə həll təqdim edən "savoring" isə fərqində olmadan etdiyimiz bu cür avtomatik keçidləri yavaşladır. Zehinə həmin anın vacib olduğu mesajını çatdıraraq xoşbəxtliyi böyütməyə kömək edir. Bununla birlikdə xoşbəxt anı böyütmək üçün onu şişirtmək də lazım deyil. Bəzən yalnız bir neçə saniyə daha çox fərq etmək belə kifayətdir.

"Savoring" necə tətbiq olunur?
"Savoring"in bəlkə də ən gözəl tərəflərindən biri hər kəsə uyğun sərt bir tətbiq reseptinə sahib olmamasıdır. Xoşbəxt və yaxşı hiss etmə anları adamdan adama dəyişdiyindən, həmçinin bu anların nə qədər kiçik və ya böyük olduğu fərq etmədiyindən gündəlik axındakı hər hansı bir hadisə rahatlıqla təsirli bir "savoring" praktikasına çevrilə bilir. Hər şeyin təməli gündəlik həyatdakı bu kiçik anları fərq etmə halı ilə başlayır. Çünki müsbət təcrübənin fərqinə varılması onu böyüdüb pərçimləməyə yarayacaq sonrakı addımları daha anlaşılan edir, zehni və bədəni fərqindəliyə açır. Gün ərzində fərqindəliyi artırmaq üçün sınaya biləcəyiniz bir neçə kiçik addım da mövcuddur.

Gündəlik həyata duyğularınızı daxil edin və gözəl bir an yaşayarkən yalnız nə olduğuna diqqət yetirməklə kifayətlənməyin. Eyni zamanda nə gördüyünüzü, nə eşitdiyinizi, nəyin qoxusunu aldığınızı, bədəninizdə necə bir rahatlama və ya nə qədər canlı hiss etdiyinizi sınayın. İçində olduğunuz anı zehninizdə yavaşladın və özünüzə o an sizə yaxşı gələn şeyin nə olduğunu soruşun. Sualın cavabı içdiyiniz isti bir içki, gözəl bir mənzərə ola bilər. Bu bir neçə dəqiqəlik daxili axtarış belə aldığınız zövqü qat-qat artırmağınızı təmin edə bilər.

Nə qədər kiçik olursa olsun heç bir müsbət duyğunu kiçiltməyin. "Şişirdiləsi bir şey yoxdur" demək əvəzinə, mövcud vəziyyətdəki yaxşı tərəfləri fərq edin və xoşbəxtliyi böyük və ya qüsursuz şərtlərə bağlamayın.

Xatirələri paylaşaraq daha dəyərli edin. Sizə yaxşı hiss etdirən bir anı güvəndiyiniz biri ilə paylaşaraq, o təcrübənin emosional təsirini artırmağı sınayın. Çəkdiyiniz bir fotoşəkilə baxmaq, qısa bir mesaj yazmaq və ya daddığınız ləzzəti təsvir etmək zehninizdə həmin anı təkrar yaşamağınızı təmin edərək paylaşım yolu ilə hisslərinizi gücləndirə bilər.

Xüsusi xatirələri sonradan təkrar xatırlayın. Çünki "savoring" sadəcə anda qalaraq edilən bir əməl deyil. O an geridə qalmış olsa da üzərinizdə buraxdığı müsbət təsirin davam etməsi üçün sonradan xatırlama texnikasından istifadə edə bilərsiniz. Günün sonunda sizə yaxşı hiss etdirən bir anı yenidən xatırlamaq zehindəki stres faktorlarını tarazlaşdıraraq sakitləşdirici bir amilə çevrilə bilər.

"Savoring"i gündəlik həyata qatmaq üçün böyük dəyişikliklər etməyiniz lazım deyil. Bu gün yaxşı hiss etdirən bir şeyi 10 saniyə daha uzun fərq etmək, bir yeməyi yeyərkən tələsməmək və ya sevdiyiniz biri ilə danışarkən telefonunuzu bir müddət kənara qoymaq belə zənn etdiyinizdən daha təsirli ola bilər.

Müəllif: Ülkər Vəliyeva (Milli.Az redaktor)