Odissey kimdir? - Homerin ölməz qəhrəmanı, Nolanın yeni filminin sirli dünyası... - (Foto)

Qədim yunan mifologiyasında bəzi qəhrəmanlar gücü, bəziləri cəsarəti, bəziləri isə tanrılarla mübarizəsi ilə yadda qalıb. Odisseyə isə bu adlardan birini seçmək mümkün deyil. O, qılıncdan çox ağlına güvənən, bəzən qəhrəman, bəzən hiyləgər, bəzən isə öz qərarlarının nəticələri ilə mübarizə aparan mürəkkəb bir obrazdır.

Məhz buna görə Homerin "Odisseya"sı minillər keçməsinə baxmayaraq aktuallığını qoruyur. İndi isə bu qədim hekayə rejissor Kristofer Nolanın eyniadlı filmi ilə yenidən gündəmə gəlib. Nolanın "The Odyssey" filmi 17 iyul 2026-cı ildə kinoteatrlarda nümayişə çıxıb və Homer dastanını yeni nəsil IMAX texnologiyası ilə təqdim edir. 

Odissey əslində kimdir?

Odissey İtaka kralı, Penelopanın həyat yoldaşı və Telemaxın atasıdır. Troya müharibəsində yunanların ən mühüm strateqlərindən biri kimi tanınır. Onun əsas silahı fiziki güc deyil, metis adlandırılan hiyləgər zəka və vəziyyətə uyğunlaşmaq bacarığıdır.

Troya müharibəsinin ən məşhur epizodlarından biri də onun adı ilə bağlıdır: Troya Atı hiyləsi. Yunanların şəhərə daxil olmaq üçün nəhəng taxta atdan istifadə etməsi Odisseyin strateji düşüncəsinin simvoluna çevrilib.

Lakin "Odisseya" başlayanda müharibə artıq bitib. Əsl macəra məhz bundan sonra başlayır.

10 il davam edən evə dönüş...

Odisseyin İtakaya qayıtması adi səyahət deyil. Troya müharibəsindən sonra onun evə çatması 10 il çəkir. Bu müddət ərzində o, dənizlərdə dolaşır, ekipajını itirir və bir-birindən təhlükəli sınaqlarla üzləşir.

Onun qarşısına çıxan ən məşhur varlıqlardan biri tək gözlü Siklop Polifemdir. Odissey və adamları mağarada əsir qalırlar. Odissey özünü "Heç kim" kimi təqdim edərək Polifemi aldadır və onun gözünü kor edir. Lakin qaçarkən öz adını açıqlaması böyük səhvə çevrilir: Polifem atası, dəniz tanrısı Poseydondan Odisseyə lənət oxumasını istəyir.

Burada Odisseyin xarakterinin ən maraqlı tərəflərindən biri ortaya çıxır: o, düşmənlərini zəkası ilə məğlub edir, amma bəzən öz qüruru qazandığı üstünlüyü təhlükəyə çevirir.

Odisseyin qarşılaşdığı təhlükələr arasında sehrbaz Sirkə, Sirenlər, Skilla və Xaribda da var.

Odisseyin hekayəsini sadəcə "qəhrəmanın macəraları" kimi oxumaq düzgün olmaz. Onun bir çox probleminin kökündə öz qərarları dayanır. Polifemlə qarşılaşmada qüruru, ekipajının səhvlərinə nəzarət edə bilməməsi və tanrıların qəzəbi onun yolunu daha da uzadır.

Yəni Odisseyin əsas mübarizəsi yalnız canavarlarla və tanrılarla deyil. O, insan səhvləri, qürur, maraq, qorxu və səbirsizliklə də mübarizə aparır.

Odissey niyə evinə qayıtmaq istəyir?

Bu sual əsərin ən maraqlı tərəflərindən biridir.

Odisseyin qarşısına zənginlik, sehrli varlıqlar, gözəllik və hətta ölümsüzlük imkanı çıxır. Buna baxmayaraq, onun əsas məqsədi İtakaya qayıtmaqdır. Calypso onu adasında saxlayır və Odissey burada illərlə qalır. Lakin nəticədə o, yenə də evinə dönmək istəyir.

Bu səbəbdən "Odisseya"nı sadəcə səyahət haqqında dastan yox, insanın aid olduğu yerə qayıtmaq arzusu haqqında əsər kimi də qəbul etmək mümkündür.

Nəhayət, Odissey İtakaya çatır. Amma o, birbaşa saraya gedib özünü elan etmir. Athena onu dilənçi qiyafəsinə salır. Çünki qarşıda daha bir müharibə var.

Sarayda Penelopanın ətrafında toplaşan elçilər onun sərvətindən istifadə edir və krallığı öz aralarında bölüşdürmək istəyirlər. Odissey əvvəlcə onları müşahidə edir, sonra oğlu Telemaxla birlikdə plan qurur.

Beləliklə, onların görüşü sadəcə "qəhrəman evinə qayıtdı" səhnəsi deyil. Bu, 20 illik ayrılığın ardından bir-birini yenidən tanımaq anıdır.

Bəs Odissey qəhrəmandır, yoxsa antiqəhrəman?

Bəlkə də əsərin ən maraqlı sualı budur. Odissey mükəmməl insan deyil. O, yalan danışır, insanları manipulyasiya edir, bəzən qüruruna məğlub olur və verdiyi qərarlar nəticəsində adamlarını itirir. Amma onun üstünlüyü məhz buradadır. O, güclü olduğu üçün yox, dəyişən vəziyyətlərə uyğunlaşa bildiyi üçün sağ qalır.

Homerin qəhrəmanlıq anlayışında yalnız fiziki güc kifayət etmir. Odisseyin ən böyük üstünlüyü "nə etmək lazımdır?" sualından əvvəl "bu vəziyyətdən necə çıxmaq olar?" sualını verməsidir.

Nolan niyə məhz "Odisseya"nı seçdi?

Kristofer Nolanın filmə yanaşması bu materialı xüsusilə maraqlı edir. Rəsmi məlumatlara görə, "The Odyssey" bütün dünyada çəkilmiş mifoloji epik aksiyon filmi kimi təqdim olunur və yeni IMAX film texnologiyasından istifadə edilib. Filmdə Mett Deymonla yanaşı Tom Holland, Enn Heteuey, Robert Pattinson, Lupita Nyong'o, Zendaya və Şarliz Teron da rol alırlar.

Nolanın yaradıcılığında zaman, yaddaş, reallıq və insan şüuru kimi mövzuların xüsusi yeri var. "Odisseya" isə özü də qeyri-xətti və çoxqatlı hekayədir: dastanın mühüm hissəsində Odissey keçmişdə baş verənləri özü danışır, hadisələr isə geriyə dönüşlər vasitəsilə açılır.

Bu baxımdan Odissey Nolan üçün sadəcə qədim yunan qəhrəmanı deyil. O, itirilmiş zamanı geri qaytarmağa çalışan, öz keçmişi ilə üzləşən və uzun yolun sonunda əvvəlki insan olmadığını anlayan bir obrazdır.

Minilliklər sonra niyə hələ də Odissey?

Çünki Odisseyin əsas problemi qədim deyil. Evə qayıtmaq, ailəni itirmək qorxusu, qürurun insanı səhvə sürükləməsi, təhlükəli seçimlər qarşısında qərar vermək, keçmişin insanı dəyişdirməsi - bunların heç biri zamanla köhnəlmir. Odissey Troya müharibəsindən sonra evinə qayıtmaq üçün yola çıxır. Amma səyahətin sonunda anlayır ki, evə qayıtmaq yalnız bir məkana çatmaq deyil.

Bəzən insan illərlə öz evinə doğru gedir, amma əslində yol boyu özünü axtarır.

Bəlkə də Odisseyin ölməzliyinin sirri məhz budur: o, tanrı deyil, qüsurları olan insandır. Və buna görə də minillər sonra belə onun hekayəsində özümüzdən nələrisə görə bilirik.

Müəllif: Nərmin Mahmudova (Milli.Az müxbir)