600 illik cəngavərdə nadir "Kruzon" sindromu aşkar edildi

İspaniyadakı "Calatrava" ordeninə mənsub bir cəngavərin skeletində tapılan Kruzon sindromu Orta Əsrlər arxeologiyasında növünün ilk nümunəsi kimi sənədləşdirilib. Bu nadir genetik vəziyyətə sahib bir yetkin insanın qalıqları tarixdə ilk dəfədir ki, gün üzünə çıxarılır.

Milli.Az xəbər verir ki, İspaniyalı arxeoloqlar ölkənin ilk hərbi-dini birləşmələrindən biri olan "Calatrava" ordeninə aid bir cəngavərin qeyri-adi skelet qalıqlarını tapıblar. Skeletin ümumi quruluşu tipik xüsusiyyətlər göstərsə də, fərdin kəllə sümüyü fövqəladə dərəcədə dar və uzun formaya malik idi. Heritage jurnalında dərc olunan araşdırma komandası bu morfoloji quruluşun Kruzon sindromundan qaynaqlandığı qənaətinə gəlib.

Rovira i Virgili Universitetinin tədqiqatçısı Karme Risseç qeyd edib ki, əvvəllər bu sindromlu körpə qalıqları tapılsa da, bir yetkində, xüsusən də bir döyüşçüdə bu vəziyyətin sənədləşdirilməsi istisna haldır.

Kruzon sindromunun əsas əlaməti olan kraniosinostoz körpəlik dövründə kəllə sümüklərinin vaxtından əvvəl bitişməsi nəticəsində kəllənin normal inkişafını tamamlaya bilməməsi və qeyri-adi forma almasıdır. Bu vəziyyət müasir dövrdə cərrahi yolla müalicə edilsə də, Orta Əsr şəraitində qalıcı fiziki dəyişikliklərə səbəb olurdu.

Tədqiqatçı Karme Risseç bu fərdin cəngavər olduğuna dair bir neçə ciddi sübut təqdim edir:

Sağ qoldakı deltoid və biseps əzələlərinin sümüyə birləşmə izləri digər cəngavərlərin skeletləri ilə tamamilə eynidir.

Bud sümüyü və çanaq oynağındakı aşınmalar fərdin mütəmadi olaraq at mindiyini göstərir.

Kəllə sümüyünün gicgah nahiyəsində deşici yara, ənsəsində zərbə izi və sol qamış sümüyündə böyük əzilmə aşkarlanıb. Bu xəsarətlərin heç birində sağalma izi yoxdur, bu da onların ölüm anında alındığını sübut edir.

Tədqiqat göstərir ki, təxminən 50 yaşında ölən bu kişi 12-15-ci əsrlər arasında yaşayıb. Kruzon sindromu adətən ciddi əqli geriliyə səbəb olmadığı üçün o, cəmiyyətin aktiv üzvü olub.

Lakin çənə nahiyəsindəki deformasiyalar onun yemək yemək kimi təməl ehtiyaclarda çətinlik çəkdiyini və bəlkə də köməyə ehtiyac duyduğunu göstərir. Bütün bunlara baxmayaraq, osteoloji tapıntılar bu adamın at minə bildiyini, qılınc qurşandığını və müharibə vaxtı gəldikdə silahdaşları ilə çiyin-çiyinə döyüşdüyünü sübut edir.

Lalə Qüdrətova
Milli.Az