Qapısı olmadan bütün gün soyuq qalan market dolabları bunu necə bacarır?

Evdəki soyuducunun qapısını iki dəqiqə açıq qoysanız, siqnal səslənməyə başlayır. Marketlərdəki süd, pendir və qastronomiya dolablarının isə ön hissəsi səhərdən axşama qədər tamamilə açıq qalır. Buna baxmayaraq, məhsullar soyuq qalır, dolabın yanından keçərkən insanın ayaqlarına belə sərinlik vurur.

Milli.Az xəbər verir ki, dolabın ön tərəfindəki ən üst hissəyə diqqət yetirdikdə, pətək formasında uzun bir hava çıxışı görünə bilər. Fənlər buradan aşağıya doğru incə və nizamlı bir soyuq hava təbəqəsi üfürür. Hava rəflərin önündən keçərək altlıqdakı uzun barmaqlığa çatır və oradan yenidən dolabın içinə çəkilir.

Dövrün davamında hava evaporator adlandırılan soyuq istilik dəyişdiricisinin üzərindən keçirilir. Burada istiliyini soyuducu akislərə buraxır, fənlərlə yenidən yuxarı qaldırılır və dolabın zirvəsindən təkrar aşağı göndərilir. Rəflərin arxasındakı kiçik deşiklərdən verilən daha yavaş hava da məhsulların ətrafını soyudur.

Soyuq hava isti havadan daha sıx olduğu üçün onsuz da aşağı enməyə meyillidir. Çıxışın bucağı və üfürmə sürəti düzgün tənzimləndikdə bu axın dolabın açıq səthi boyunca hərəkət edən görünməz bir pərdəyə çevrilir. Bəzi inkişaf etmiş dolablarda bir-birinin içində iki hava pərdəsindən istifadə olunur; içdəki soyuq təbəqə məhsulları qoruyarkən, çöldəki təbəqə market havası ilə qarışmanı azaldır.

Lakin bu pərdə əsl qapı qədər izolyasiya təmin etmir. Müştəri məhsula tərəf əyildikdə, önündən sürətlə keçdikdə və ya marketin kondisionerindən gələn hava dolaba yan tərəfdən vurduqda axın pozulur. Soyuq havanın bir hissəsi koridora axır, isti və rütubətli market havası isə içəri qarışır. Dolabların önündəki koridorun narahat edəcək qədər sərin olmasının səbəbi də məhz budur.

ABŞ Energetika Departamentinə görə, açıq soyuducuların soyutma yükünün 80 faizdən çoxu ətrafdakı isti havanın dolaba sızmasından qaynaqlana bilər. İçəri girən rütubət evaporatorun üzərində buza çevrildiyi üçün sistem müəyyən fasilələrlə soyutmanı dayandırıb buz əritmə əməliyyatı da etməli olur. Əriyən su altdakı drenajdan uzaqlaşdırılır.

Məhsulların rəflərə necə düzülməsi məhz buna görə sadəcə görüntüdən ibarət deyil. Dolabın içində adətən aşılmaması lazım olan bir yükləmə xətti mövcuddur. Paketlər rəfin önündən çölə daşırsa, hava pərdəsinə dəyib axının istiqamətini dəyişdirir. Altlıqdakı qaytarıcı barmaqlığın məhsullarla bağlanması da soyuq havanın dolaba geri dönə bilməməsinə səbəb olur.

Bu halda cihaz işləyirsə və içəridən soyuq hava gəlirsə belə, xüsusilə ön sıradakı məhsullar istənilən temperaturda qalmaya bilər. Aparılan ölçmələrdə ön tərəfdəki paketlərin arxa sıradakılardan bir neçə dərəcə daha isti ola bildiyi müşahidə edilib. Dolabdakı məhsulun əlinizə sərin gəlməsi də tək başına bütün gün doğru temperaturda saxlandığını göstərmir.

Bəs bu qədər enerji itirilirsə, nə üçün birbaşa şüşə qapı taxılmır?
Çünki açıq dolab müştərinin məhsulları bir baxışda görməsini, əlinə almasını və geri qoymasını asanlaşdırır. Alış-veriş axınındakı kiçik bir maneənin belə satışlara təsir edə biləcəyini düşünən marketlər illər boyu əlçatanlıq rahatlığını enerji istehlakından üstün tutublar. Qapılı sistemlərin yayılmasının qarşısındakı əsas məsələ soyutma texnologiyası deyil, müştərinin o qapını açıb-açmayacağı narahatlığı idi.

Enerji tərəfində isə qapılı dolab açıq şəkildə üstündür. Eyni tip açıq və qapılı dolabların müqayisə edildiyi bir tədqiqatda qapıları orta hesabla hər on dəqiqədən bir on iki saniyə açılan model 66 faiz daha az enerji sərf edib. Üç qapısı davamlı olaraq açıq buraxılsa belə, tamamilə qapısız dolabdan 45 faiz daha az enerji xərcləyib.

Növbəti dəfə market dolabından qatıq alarkən əlinizi üstdən aşağıya doğru uzatsanız, aşağı axan sərin hava axınını hiss edə bilərsiniz. O axın dolabın görünməyən qapısıdır. Önündəki koridorun buz kimi olması isə sistemin nə qədər güclü işlədiyini deyil, bu görünməz qapının nə qədər hava qaçırdığını göstərir.

Müəllif: Ülkər Vəliyeva (Milli.Az redaktor)