Mayaların it ticarəti etdiyinə dair sübutlar tapıldı

Yeni tapıntılar göstərir ki, Klassik Dövr Maya icmaları uzaq məsafələr arasında canlı it ticarəti ilə məşğul olublar. Bu kəşf antik Mezoamerikada güclü ticarət şəbəkələrinin və heyvanlara verilən yüksək dəyərin göstəricisidir.

Kalqari Universitetinin dosenti Elizabet Paris Meksikanın yüksək dağlıq zonası olan Çiapas bölgəsindəki Moxviquil və Tenam Puente arxeoloji sahələrində tapılan maral və it sümüklərini, həmçinin diş minasını tədqiq edib.

Tədqiqatçılar bu kəşfi stronsium izotop analizi sayəsində mümkün ediblər. Stronsium qida və su vasitəsilə sümüklərə və diş minasına keçən bir elementdir. Onun nisbəti canlının yaşadığı coğrafi bölgəyə görə dəyişir.

Böyümə dövründə formalaşır və bir daha dəyişmir. Bu, heyvanın harada doğulduğunu göstərir.

Canlı başqa bölgəyə köçdükdə zamanla dəyişir. Bu isə onun sonradan harada yaşadığını aşkar edir.

Tədqiqat nəticəsində məlum olub ki, marallar yerli heyvanlar olsa da, itlərin çoxu çox uzaqdakı "alçaq zona" Maya krallıqlarından gətirilib.

Karbon və azot izotop analizi bu itlərin necə bəsləndiyini də üzə çıxarıb. Məlum olub ki, uzaqdan gətirilən bu itlər insanlar kimi zəngin pəhrizlə - əsasən qarğıdalı və ətlə qidalanıblar. Bu, onların təkcə qalıqlarla qidalanmadığını, bəlkə də şüurlu şəkildə bəsləndiyini göstərir.

Ticarəti edilən itlərin dəqiq cinsi hələ məlum deyil. Lakin mütəxəssislər onların asteklərin məşhur tüksüz iti olan Xoloitzcuintli (Xolo) ola biləcəyini ehtimal edirlər. Çünki tapılan nümunələrin dişlərində tüksüz itlərə xas olan genetik mutasiya izləri aşkarlanıb. Araşdırmanın növbəti mərhələsi olan DNT analizləri bu məsələyə aydınlıq gətirəcək.

Maya sənətində kralların səyahət edərkən özləri ilə kiçik itlər apardığı təsvir olunur. Bu itlərin hökmdarlar arasında ittifaqı möhkəmləndirmək üçün verilən qiymətli hədiyyələr və ya şəxsi mülkiyyət olduğu düşünülür. Uzaq məsafələrdən gətirilmələri və insanlarla eyni qidanı yemələri, bu heyvanların Maya cəmiyyətində nə qədər yüksək statusa malik olduğunu sübut edir.

Lalə Qüdrətova
Milli.Az