Yaşıl və həddindən artıq yetişmiş banan qanda qlükoza səviyyəsinə fərqli təsir göstərə bilər.
Milli.Az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, bananlar çox vaxt şəkərli diabet zamanı rasiondan çıxarılmalı məhsullar sırasında göstərilir. Lakin elmi məlumatlar məsələnin daha mürəkkəb olduğunu ortaya qoyur. Burada yalnız meyvənin tərkibindəki təbii şəkərin miqdarı deyil, onun yetişmə dərəcəsi, növü, porsiyanın ölçüsü və ümumi qida qəbulu da mühüm rol oynayır.
Bananın tərkibində təbii şəkərlər və karbohidratlar olduğuna görə onun qəbulu qanda qlükozanın səviyyəsini yüksəldə bilər. Bununla belə, meyvənin şirin dadlı olması onu diabet xəstələrinin rasionundan tamamilə çıxarmaq lazım olduğu anlamına gəlmir.
Yaşıl bananla yetişmiş bananın fərqi nədir?
Banan yetişdikcə onun tərkibindəki nişastanın bir hissəsi şəkərə çevrilir. Nəticədə meyvə daha şirin olur və qanda qlükoza səviyyəsinə təsiri də dəyişə bilər. 2-ci tip şəkərli diabeti olan 10 nəfərin iştirak etdiyi araşdırmalardan birində iştirakçılara müxtəlif günlərdə 120 qram yetişməmiş və həddindən artıq yetişmiş banan verilib.
Yetişməmiş bananın qlisemik indeksi 43, həddindən artıq yetişmiş bananın isə 74 olub. Bu araşdırmanın şərtlərində həddindən artıq yetişmiş banan qanda qlükoza səviyyəsinin daha çox yüksəlməsinə səbəb olub. Tədqiqatçılar bunu yetişməmiş bananda daha çox nişastanın olması və onun orqanizmdə daha gec parçalanması ilə izah ediblər. Lakin bu, diabet xəstələrinin yalnız yaşıl banan yeməli olduğu anlamına gəlmir. Başqa bir araşdırmada 2-ci tip diabeti olan şəxslərdə müxtəlif yetişmə dərəcəsində bananların qlükozaya təsiri arasında fərq daha az olub.
İştirakçılara sarı rəngli banandan qəhvəyi ləkələri olan bananlara qədər müxtəlif meyvələr verilib və orqanizmin reaksiyasının nisbətən oxşar olduğu müşahidə edilib. Deməli, bananın yetişmə dərəcəsi həqiqətən də əhəmiyyət daşıya bilər. Ancaq mövcud məlumatlara əsasən "yaşıl banan faydalıdır, qəhvəyi banan isə zərərlidir" kimi sadə nəticə çıxarmaq düzgün deyil.
Təkcə yetişmə dərəcəsi deyil, bananın növü də vacibdir
Bananın qanda qlükoza səviyyəsinə təsiri onun növündən də asılı ola bilər. Araşdırmalardan birində dörd müxtəlif banan növü müqayisə edilib. Onların qlisemik indeksi 61-69 arasında dəyişib. Eyni zamanda tədqiqatçılar bütün araşdırılan növlərdə bir porsiya bananın qlisemik yükünün aşağı olduğunu qeyd ediblər. Bu isə banan yeməyin avtomatik olaraq qanda şəkərin kəskin yüksəlməsinə səbəb olacağı anlamına gəlmədiyini göstərir.
2-ci tip diabeti olan 17 nəfərin iştirak etdiyi digər araşdırmada isə bananın qlisemik indeksi 41,3 olub. Həmin tədqiqatın şərtlərində bu göstərici aşağı hesab edilib. Beləliklə, məhsulun tərkibindəki şəkərin miqdarı onun orqanizmə necə təsir edəcəyini dəqiq müəyyən etməyə kifayət etmir.
Alimlər yaşıl bananla niyə maraqlanırlar?
Alimlərin xüsusi diqqət yetirdiyi maddələrdən biri yetişməmiş bananlarda daha çox olan rezistent nişastadır. Tez mənimsənilən karbohidratlardan fərqli olaraq, bu növ nişasta nazik bağırsaqda asanlıqla həzm olunmur. Onun bir hissəsi yoğun bağırsağa çatır və burada bağırsaq bakteriyaları tərəfindən istifadə olunur. Məhz buna görə rezistent nişasta qanda qlükoza səviyyəsinin tənzimlənməsi baxımından araşdırılır.
Prediabet və ya 2-ci tip diabeti olan 113 nəfərin iştirak etdiyi 24 həftəlik randomizə edilmiş araşdırmada yaşıl banan biokütləsi qəbul edən qrupda bəzi müsbət dəyişikliklər, o cümlədən HbA1c və acqarına qlükoza göstəricilərinin azalması müşahidə olunub.
Lakin nəticələr iştirakçı qruplarına görə fərqləndiyi üçün alimlər yaşıl bananın təkbaşına diabetin gedişini yaxşılaşdırdığı qənaətinə gəlməyiblər. Başqa bir kiçik araşdırmada 2-ci tip diabeti olan 17 nəfərə banandan əldə edilmiş rezistent nişasta verilib. Alimlər acqarına qlükozanın daha aşağı olduğunu, həmçinin qlükoza və insulin reaksiyasının azaldığını müşahidə ediblər.
Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, iştirakçılar sadəcə yaşıl banan yeməyiblər, onlara konsentratlaşdırılmış rezistent nişasta verilib. Buna görə də bu nəticələri adi banan istehlakına birbaşa tətbiq etmək olmaz.
Bundan başqa, 2-ci tip diabetli şəxslərdə banandan alınmış rezistent nişastanın istifadə edildiyi digər randomizə edilmiş araşdırma gün ərzində ümumi qlükoza nəzarəti və onun dəyişkənliyində birmənalı yaxşılaşma göstərməyib. Deməli, rezistent nişasta alimlər üçün maraqlı araşdırma istiqaməti olaraq qalır, lakin onu diabetin sübut edilmiş müalicə üsulu hesab etmək olmaz.
Diabet zamanı meyvələri məhdudlaşdırmaq lazımdırmı?
Araşdırmalar diabet diaqnozu qoyulduqdan sonra bütün meyvələrin avtomatik olaraq qida rasionundan çıxarılmasını təsdiqləmir. 19 randomizə edilmiş nəzarətli araşdırmanın daxil olduğu meta-analizdə meyvə istifadəsinin orta hesabla acqarına qlükoza səviyyəsinin azalması ilə əlaqəli olduğu müəyyən edilib. Bununla belə, HbA1c göstəricisinə statistik baxımdan aydın təsir aşkarlanmayıb. 2-ci tip diabeti olan 245 nəfərin iştirak etdiyi beş randomizə edilmiş araşdırmanı əhatə edən başqa meta-analizdə isə bütöv meyvələrin daxil olduğu pəhriz müdaxilələrinin HbA1c və acqarına qlükoza səviyyəsinin azalması ilə əlaqəli olduğu göstərilib. Lakin müəlliflər araşdırmaların sayının az olduğunu və onlardan birində sistematik səhv riskinin yüksək olduğunu vurğulayıblar. Buna görə bu nəticələri qəti sübut kimi qəbul etmək olmaz.
Bütöv meyvə ilə meyvə şirəsi arasında da fərq var. 18 randomizə edilmiş araşdırmanın daxil olduğu meta-analizdə 100 faiz meyvə şirəsi istifadəsinin acqarına qlükoza, insulin müqaviməti və HbA1c göstəricilərində əhəmiyyətli dəyişikliklə əlaqəli olmadığı müəyyən edilib.
Bununla belə, meyvə şirəsini bütöv meyvə ilə eyni hesab etmək düzgün deyil. Bütöv banan yeyildikdə orqanizm yalnız karbohidrat deyil, həm də lif və digər qida maddələri qəbul edir.
Diabet zamanı banan yemək olarmı?
Banan diabet xəstələri üçün nə "superqida", nə də qadağan olunmuş meyvədir. Onun yetişmə dərəcəsi qanda qlükoza reaksiyasına təsir göstərə bilər. Xüsusilə yetişməmiş və həddindən artıq yetişmiş banan arasında fərq ola bilər. Bununla belə, müxtəlif araşdırmaların nəticələri həmişə eyni deyil. Porsiyanın ölçüsü, bananın növü, həmin qida qəbulunda yeyilən digər məhsullar və insanın orqanizminin fərdi reaksiyası da mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Buna görə diabet zamanı əsas sual sadəcə "banan yemək olarmı"? deyil. Daha vacib olan bananın nə qədər yeyilməsi, nə dərəcədə yetişmiş olması və həmin porsiyanın insanın ümumi qidalanma rejiminə və qlükoza nəzarətinə necə uyğunlaşmasıdır. Əgər müəyyən bir məhsul qanda şəkərin səviyyəsini nəzərəçarpacaq dərəcədə dəyişirsə, bunu qidalanmanın planlaşdırılması zamanı həkim və ya dietoloqun tövsiyələri ilə birlikdə nəzərə almaq olar. \Lent.az
Milli.Az