Prezident İlham Əliyevin Türkmənbaşıda keçirilən 8-ci Məşvərət görüşündəki çıxışı Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında əməkdaşlığın yeni prioritetlərini ortaya qoydu. Siyasi inteqrasiya, birgə investisiyalar, Orta Dəhliz və enerji təhlükəsizliyi bu tərəfdaşlığın əsas istiqamətləridir. Azərbaycanın ötən ilin noyabrında Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət formatına tamhüquqlu üzv qəbul edilməsi regionda əməkdaşlığın coğrafiyasını genişləndirən mühüm hadisə oldu.
Bunu Milli.Az-a açıqlamasında Millət vəkili Sevil Mikayılova deyib.
S.Mikayılova bildirib ki, Azərbaycanın yeni statusu Cənubi Qafqazla Mərkəzi Asiya arasında əlaqələrin daha sistemli inkişafına şərait yaradır. Xəzər dənizinin iki sahilində yerləşən ölkələri birləşdirən ortaq maraqlar nəqliyyat, ticarət, enerji və investisiya sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsini zəruri edir. Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında iqtisadi əlaqələr yüksələn dinamika nümayiş etdirir. Prezidentin sözlərinə görə, ötən il qarşılıqlı ticarət dövriyyəsi 50 faizdən çox artıb, Azərbaycanda isə Mərkəzi Asiya ölkələrinin kapitalı ilə 400-dən çox şirkət fəaliyyət göstərir. Lakin əməkdaşlığın perspektivi yalnız ticarət göstəricilərinin yüksəlməsi ilə məhdudlaşmır. Azərbaycan Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla birgə investisiya fondları yaradıb.
"Dövlət başçısı bu fondların imkanlarından daha fəal istifadə edilməsinin, yeni istehsal müəssisələrinin yaradılmasının və birgə layihələrin xarici bazarlara çıxarılmasının vacibliyini vurğulayıb. Bu yanaşma iqtisadi münasibətlərin mahiyyətində dəyişiklik nəzərdə tutur: tərəfdaş ölkələr yalnız məhsul alıb-satan deyil, eyni zamanda investisiya qoyan, istehsal edən və əlavə dəyər yaradan tərəflərə çevrilməlidirlər. Belə əməkdaşlıq sənaye əlaqələrinin güclənməsinə, yeni iş yerlərinin açılmasına və regionun rəqabət qabiliyyətinin artmasına töhfə verə bilər. Nəqliyyat-logistika əməkdaşlığı Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərində əsas istiqamətlərdən biridir. Xəzər dənizi vasitəsilə Mərkəzi Asiyanı Azərbaycanla, daha sonra isə Avropa bazarları ilə birləşdirən Orta Dəhliz beynəlxalq yükdaşımalar sistemində getdikcə daha çox əhəmiyyət qazanır.
Prezident İlham Əliyevin açıqladığı rəqəmlərə əsasən, ötən il bu marşrut üzrə tranzit yükdaşımaların həcmi 10 faizdən çox, cari ilin ilk səkkiz ayında isə təxminən daha 20 faiz artıb. Bu dinamika marşrutun imkanlarını genişləndirsə də, əsas hədəf daşımaların həcmini artırmaqla yanaşı, onların sürətini, etibarlılığını və rəqabət qabiliyyətini yüksəltməkdir. Bunun üçün limanların, dəmir yollarının və avtomobil yollarının inkişafı, gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi və rəqəmsal həllərin tətbiqi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. "Rəqəmsal İpək Yolu" layihəsi və Xəzər dənizinin dibi ilə fiber-optik xətlərin inkişafı da bu strategiyanın tərkib hissəsidir. Beləliklə, əməkdaşlıq yalnız fiziki yükdaşımaları deyil, rəqəmsal bağlantıları da əhatə edir. Orta Dəhlizin səmərəli fəaliyyəti Azərbaycanı Mərkəzi Asiya ölkələri üçün qərbə çıxış imkanları baxımından mühüm tərəfdaşa çevirir. Eyni zamanda, Azərbaycanın tranzit potensialının genişlənməsi ölkənin beynəlxalq nəqliyyat sistemindəki rolunu gücləndirir.
Energetika sahəsində tərəfdaşlıq da regional əlaqələrin strateji əhəmiyyətini artırır. Türkmənistan və Qazaxıstan neftinin Azərbaycan vasitəsilə nəqlinin genişlənməsi ölkəmizin Xəzər hövzəsində enerji daşımaları baxımından əhəmiyyətini göstərir. Bununla yanaşı, Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında yaşıl enerji dəhlizinin yaradılması istiqamətində aparılan işlər əməkdaşlığa yeni məzmun verir. Bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı və elektrik enerjisinin ötürülməsi imkanlarının genişləndirilməsi gələcəkdə regional enerji əlaqələrinin şaxələndirilməsinə şərait yarada bilər. Bu layihələrin reallaşması üçün infrastrukturun uyğunlaşdırılması, investisiyaların cəlb edilməsi və texniki məsələlərin həlli vacibdir. Bununla belə, ənənəvi enerji resurslarının nəqli ilə yaşıl enerji təşəbbüslərinin paralel inkişafı region ölkələri üçün uzunmüddətli əməkdaşlıq imkanları yaradır".
Deputat əlavə edib ki, Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında münasibətlərin mühüm istiqamətlərindən biri də işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpasına verilən dəstəkdir. Özbəkistan Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına məktəb, Qazaxıstan Kurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzi, Qırğızıstan isə Ağdamda Manas adına məktəb inşa edib. Türkmənistanın təşəbbüsü ilə Füzulidə məscidin tikintisi də xalqlar arasında dostluğun və mənəvi yaxınlığın ifadəsi kimi qiymətləndirilir.
"Bu layihələr siyasi bəyanatları konkret nəticələrlə tamamlayır. Təhsil, mədəniyyət və sosial infrastruktur sahəsində həyata keçirilən təşəbbüslər həm azad edilmiş ərazilərin bərpasına töhfə verir, həm də regional tərəfdaşlığın humanitar əsaslarını möhkəmləndirir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında sülh, təhlükəsizlik və siyasi sabitliyin xüsusi vurğulanması iqtisadi əməkdaşlığın dayanıqlılığı baxımından mühüm mesajdır. İnvestisiyaların cəlb edilməsi, beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarının inkişafı və iri enerji layihələrinin həyata keçirilməsi üçün sabit və proqnozlaşdırıla bilən mühit vacibdir. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əməkdaşlığının genişlənməsi də məhz bu amillərlə sıx bağlıdır. Siyasi dialoqun iqtisadi layihələrlə tamamlanması tərəfdaşlığın daha uzunmüddətli əsaslar üzərində qurulmasına imkan verir.
Nəticə etibarilə, Türkmənbaşı görüşündə səsləndirilən mesajların əsas mahiyyəti aydındır: Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri mövcud əlaqələri daha dərin iqtisadi inteqrasiyaya çevirməyə çalışırlar. Birgə investisiyalar, Orta Dəhliz, enerji layihələri və Qarabağın bərpasına dəstək bu əməkdaşlığın əsas dayaqlarıdır. Növbəti mərhələdə həlledici məsələ əldə olunan siyasi razılaşmaların konkret iqtisadi nəticələrə çevrilməsi olacaq".
Müəllif: Malik Məlikov (Milli.Az redaktor)