Səhralar adətən daimi istiliklə əlaqələndirilsə də, günəş batdıqdan sonra burada temperatur sürətlə 0 dərəcəyə, hətta daha aşağı səviyyəyə enə bilər. Bu kəskin temperatur fərqi səhra iqliminin bir neçə mühüm xüsusiyyəti ilə izah olunur.
Milli.Az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, gündüz saatlarında qum və daşlıq səth birbaşa günəş şüalarının təsiri ilə çox tez qızır. Bəzi səhralarda havanın temperaturu 40 dərəcəni də keçir. Lakin axşam düşən kimi gün ərzində toplanmış istilik demək olar ki, maneəsiz şəkildə atmosferə yayılmağa başlayır. Bunun əsas səbəblərindən biri havanın son dərəcə quru olmasıdır.
Rütubətli bölgələrdə su buxarı istiliyin bir hissəsini yer səthinə yaxın saxlayaraq təbii izolyasiya rolunu oynayır. Səhralarda isə havada demək olar ki, nəmlik olmadığı üçün torpaq günəş batdıqdan sonra istiliyini çox sürətlə itirir. Temperaturun daha sürətlə enməsinə buludların olmaması da təsir edir. Buludlar normalda istilik şüalarının bir hissəsini yenidən Yer səthinə qaytarır. Səhralarda isə səma əksər vaxt açıq olduğundan istilik maneəsiz şəkildə kosmosa yayılır.
Qumun xüsusiyyətləri də burada mühüm rol oynayır. Qum çox tez qızsa da, istiliyi uzun müddət saxlaya bilmir. Günəş şüaları yox olduqdan sonra qumlu səth rütubətli və ya bitki örtüyü olan torpaqlarla müqayisədə daha sürətlə soyuyur. Alimlər bu prosesi "radiasion soyuma" adlandırırlar. Yer səthi gündüz topladığı istiliyi gecə boyu şüalanma yolu ilə itirir, lakin Günəşdən yeni enerji almadığı üçün temperatur sürətlə aşağı düşür.
Hava nə qədər quru, səma nə qədər açıq olarsa, soyuma da bir o qədər sürətli baş verir. Məhz buna görə səhralarda gecə-gündüz temperatur fərqi Yer kürəsinin ən kəskin dəyişikliklərindən biri hesab olunur. Gündüz dözülməz istilərin hökm sürdüyü ərazilərdə gecələr elə soyuq ola bilər ki, səyyahların isti geyimə ehtiyacı yaranır.
Səhra heyvanları bu şəraitə uyğunlaşmağı bacarıblar. Onların çoxu gündüz saatlarında yuvalarda, daşların altında və ya kölgədə gizlənir, yalnız axşam, gecə və ya səhər tezdən aktiv olurlar. Bu, həm həddindən artıq istidən, həm də orqanizmdə su itkisindən qorunmağa kömək edir.
Bitkilər də xüsusi uyğunlaşma mexanizmləri inkişaf etdiriblər. Kaktuslar və digər səhra bitkiləri toxumalarında su ehtiyatı toplaya, buxarlanmanı minimuma endirə və böyük temperatur dəyişikliklərinə tab gətirə bilirlər.
Mütəxəssislər xatırladırlar ki, bütün səhralar isti olmur. Səhra anlayışı temperaturla deyil, əsasən yağıntının az olması ilə müəyyən edilir. Buna görə Antarktida və Arktikanın bəzi hissələri də səhra hesab olunur.
Dağlıq ərazilərdə yerləşən səhralarda isə gecə soyuğu daha kəskin hiss edilir. Bunun səbəbi seyrək havanın istiliyi daha zəif saxlamasıdır. Nəticədə günəş batdıqdan sonra temperatur çox qısa müddətdə sürətlə aşağı düşür./Lent.az
Müəllif: Ülkər Vəliyeva (Milli.Az redaktor)