Xoşbəxtlik üzərində aparılan araşdırmalar və bu barədə hazırlanan cədvəllərlə bağlı son yeniliklər psixoloqlar tərəfindən açıqlanıb. Mütəxəssis psixoloqlar xoşbəxt olmağın əsl sirrini ortaya qoyublar. Məlum olub ki, xoşbəxtliyin müəyyən bir hissəsi anadangəlmədir. Psixoloqlar həmçinin daimi xoşbəxtlik üçün nələr etməyin lazım olduğunu da izah ediblər.
Milli.Az xəbər verir ki, daha yüksək maaş, lüks bir avtomobil və ya xəyalını qurduğunuz o böyük karyera pilləsi... Hamımız bu kimi mühüm hadisələrin bizə daimi xoşbəxtlik gətirəcəyinə inanaraq böyüyürük. Lakin psixologiya və neyroelmdə uzun illərdir aparılan araşdırmalar, xoşbəxtliyin mənbəyi ilə bağlı nə qədər böyük bir yanılma içində olduğumuzu sübut edir. Böyük hədəflərə çatmaq zehnimizdə qısa müddətli bir "fişəng şousu" yaratsa da, bu işıltı təəssüf ki, qalıcı olmur.
Psixologiya ədəbiyyatında "Hedonik Adaptasiya" kimi tanınan anlayış məhz bu qapalı dövranı izah edir. İnsan beyni müsbət dəyişikliklərə inanılmaz dərəcədə tez uyğunlaşmaq qabiliyyətinə malikdir. Böyük həvəslə köçdüyünüz yeni ev, vəzifə aldığınız ilk gündəki həyəcan və ya uzun müddətdir xəyalını qurduğunuz o avtomobil bir müddət sonra zehniniz üçün "yeni normal"a çevrilir. Coşqu yavaş-yavaş sönür və siz fərqində belə olmadan əvvəlki standart xoşbəxtlik səviyyənizə qayıdırsınız. Yəni xoşbəxtliyi yalnız xarici şəraitə bağlamaq, sonu görünməyən bir qaçış yolunda dayanmadan qaçmağa bənzəyir.
Xoşbəxtliyin riyazi xəritəsi
Bəs, vəziyyət tamamilə əlimizdən çıxıbmı? Pozitiv psixologiyanın qabaqcıllarından Sonja Lyubomirsky və komandasının apardığı araşdırma bu suala gözəl bir cavab verir. Xoşbəxtlik xəritəsinə görə:
50%-i: Anadangəlmə genetik faktorlara bağlıdır.
10%-i: Həyatımızı tamamilə dəyişəcəyini sandığımız xarici şəraitdən (pul, titul, evlilik və s.) asılıdır.
40%-i: Tamamilə bizim nəzarətimizdə olan gündəlik vərdişlər və şüurlu seçimlərlə formalaşır.
Zehni yenidən proqramlayan vərdişlər
Məhz buna görə də alimlər həyatı bütövlükdə dəyişməyə çalışmaq əvəzinə, bu 40%-lik sahəni kiçik, lakin təsirli vərdişlərlə idarə etməyi təklif edirlər:
Minnətdarlıq təcrübəsi: Hər gün həyatınızdakı üç kiçik müsbət hadisəni qeyd etmək, beynin mənfiliklərə fokuslanma meylini qıraraq müsbət duyğuları qorumağa kömək edir.
İnsan münasibətləri: 80 ildən çoxdur davam edən məşhur "Harvard Yetkin İnkişafı Araşdırması" göstərir ki, həyatdan məmnunluğu müəyyən edən ən güclü amil populyarlıq və ya var-dövlət deyil, münasibətlərin keyfiyyətidir. Yaxın və etibarlı bağlara sahib olmaq həm fiziki, həm də ruhsal sağlamlığımızı qoruyan ən güclü qalxandır.
"Axın" (flow) anları: İnsanın bir işə tamamilə aludə olduğu və zamanın necə keçdiyini hiss etmədiyi anlar (rəsm çəkmək, musiqi alətində çalmaq, hobi ilə məşğul olmaq) daxili motivasiyanı zirvəyə qaldırır.
Məna axtarışı: Başqalarına kömək etmək və kiçik yaxşılıqlar etmək, beyindəki mükafatlandırma mexanizmini işə salır, aidiyyət və məna duyğumuzu bəsləyir.
Kiçik seçimlərin gücü
Mütəxəssislərin ortaq qərarı çox aydındır: Daha xoşbəxt bir həyat üçün radikal qərarlara və ya möcüzələrə ehtiyac yoxdur. Səhərlər edilən qısa bir gəzinti, sevilən bir dostla danışmaq, bir hobiyə zaman ayırmaq və ya sadəcə bir neçə dəqiqəlik təşəkkür etmək yaşam keyfiyyətinizi kökündən dəyişə bilər. Daimi xoşbəxtlik tək bir böyük qələbə ilə deyil, hər gün sakitcə təkrarladığımız kiçik və davamlı seçimlərin cəmi ilə inşa edilir.
Müəllif: Ülkər Vəliyeva (Milli.Az redaktor)