Elm dünyasının uzun müddətdir "gələcəyin tikinti bloku" kimi xarakterizə etdiyi qrafen artıq tikinti sektorunda bütün qaydaları kökündən dəyişməyə başlayıb. Ənənəvi polad sistemlərlə müqayisədə qat-qat yüngül olan, lakin dözümlülüyü ikiqat artıran bu yeni nəsil texnologiya binaların zəlzələyə qarşı müqavimətini yüksəldir və ekologiyaya dəyən ziyanı minimuma endirir.
Milli.Az xəbər verir ki, karbon atomlarının qüsursuz düzülüşü ilə əldə edilən qrafenin tikinti sahələrində tətbiqi mühəndislik dünyasında səssiz bir inqilabın əsasını qoyub.
Qrafenli beton: İkiqat daha güclü, suya 4 dəfə daha davamlı
Böyük Britaniyanın Ekseter Universiteti (University of Exeter) tədqiqatçılarının hazırladığı qrafen formullu xüsusi betonlar, müasir tikintidə istifadə olunan standart betonlarla müqayisədə:
İki qat daha çox yük daşıya bilir.
Suyu 4 dəfə daha az keçirir.
Eyni möhkəmliyi əldə etmək üçün daha az xammal tələb olunduğundan, inşaat prosesindəki karbon ayaq izini kəskin şəkildə aşağı salır.
Polad armaturun yeni rəqibi: "GraphenBar"
Qrafenin təsiri təkcə betonla məhdudlaşmır; binaların karkasını formalaşdıran polad armaturları tədricən "GraphenBar" adlı kompozit çubuqlar əvəz etməyə başlayır. Bu yeni nəsil çubuqların üstünlükləri bunlardır:
Klassik tikinti dəmirlərindən %70 daha yüngüldür. Bu yüngüllük daşınma və quraşdırma xərclərini ciddi şəkildə azaldır.
Paslanmaya qarşı göstərdiyi yüksək müqavimət sayəsində dəniz kənarındakı tikililər, tunellər və körpülər üçün əvəzedilməzdir.
Elastik strukturu sayəsində zəlzələ zamanı yaranan yeraltı təkanların enerjisini effektiv şəkildə udur və binaların çatlama riskini minimuma endirir.
3D printerlər və "Concretene" texnologiyası
İnnovativ tikinti şirkətləri bu möcüzəvi materialı nəhəng sənaye tipli 3D printerlərlə birləşdirərək tikinti sürətini tamamilə fərqli bir mərhələyə daşıyıblar.
"Concretene" adı verilən qrafenli sistemlər vasitəsilə tikinti blokları eynilə kağız printeri kimi qat-qat və milimetrik dəqiqliklə çap olunur. Bu istehsal modeli sayəsində inşaatın tamamlanma müddəti qısalır, əlavə polad istifadəsinə ehtiyac qalmır və tikinti sahəsindəki material tullantısı sıfıra yaxınlaşır.
Laboratoriya mühitindəki qüsursuz nəticələrə və böyük potensiala rəğmən, mütəxəssislər bu texnologiyanın hələ başlanğıc (iməkləmə) mərhələsində olduğunu xatırladırlar.
2026-cı il etibarilə tamamilə yalnız qrafen texnologiyası ilə inşa edilib satışa çıxarılmış kommersiya təyinatlı bina olmasa da, dünyanın müxtəlif ölkələrində həyata keçirilən pilot layihələrdə bu innovativ kompozit sistemlərin real dünya şəraitindəki sınaqları sürətlə davam edir.
Lalə Qüdrətova
Milli.Az