Edinburq Universitetinin alimləri müasir kimya sənayesinin təməl daşlarından biri olan "hidrogenləşmə" reaksiyasında fosil yanacaq istifadəsinə son qoyacaq inqilabi bir üsul hazırlayıblar. Laboratoriyada bayat çörəklərdən əldə edilən şəkərlərlə bəslənən bakteriyalar dərmandan tutmuş plastikə qədər bir çox gündəlik məhsulun istehsalını tamamilə "karbon-neqativ" vəziyyətə gətirməyi bacarıb.
Milli.Az xəbər verir ki, "Nature Chemistry" jurnalında dərc olunan bu araşdırma təbabət və kimya dünyasında böyük həyəcan yaradıb.
Müasir kimyəvi istehsalatın, əczaçılıq sənayesinin və qida emalının (məsələn, duru yağların bərk yağlara çevrilməsi) əsasında hidrogenləşmə reaksiyası dayanır. Lakin hazırda bu proses demək olar ki, tamamilə fosil yanacaqlardan əldə edilən hidrogen qazından asılıdır. Üstəlik, bu ənənəvi üsul yüzlərlə dərəcə temperatur və okeanın ən dərin nöqtəsindəki qədər yüksək təzyiq tələb etdiyi üçün dəhşətli dərəcədə böyük enerji istehlakına yol açır.
Edinburq Universitetinin "Wallace Laboratoriyası"ndakı alimlər isə bu çətinliyi aradan qaldırmaq üçün prosesi tamamilə bioloji yola keçiriblər. Yeni üsul bu şəkildə işləyir:
Laboratoriyalarda geniş istifadə olunan rəvan bir bakteriya növü (E. coli), çörək sexlərindən və evlərdən yığılan bayat çörək qırıntılarından əldə edilən şəkərlərlə bəslənir.
Oksigensiz mühitdə yetişdirilən bu bakteriyalar daxili təbii proses olaraq öz-özünə hidrogen qazı istehsal etməyə başlayır.
Eyni qapalı qabın içinə az miqdarda palladium katalizatoru və hədəf kimyəvi maddə əlavə edildikdə, bakteriyaların istehsal etdiyi hidrogen reaksiyanı başlatmaq üçün kifayət edir.
Bütün bu nəhəng kimyəvi proses kənardan heç bir fosil yanacağa ehtiyac duymadan, otaq temperaturuna yaxın bir şəraitdə və tək bir qapalı şüşə içində çox asanlıqla tamamlanır.
Sistem necə "Karbon-Neqativ" işləyir?
Xammal olaraq tullantı çörəklərdən istifadə edildiyi üçün bu sistem ətrafa yaydığı istixana qazından daha çoxunu yox edir. Çünki həm fosil mənşəli hidrogenin qarşısı alınır, həm də tonlarla qida tullantısının zibilliklərdə çürüyərək atmosferə təhlükəli metan qazı buraxmasının qarşısı rəsmən kəsilir.
Professor Stiven Uolles (Stephen Wallace) - Edinburq Universiteti:
"Biz göstərdik ki, canlı hüceyrələr tullantıları xammal kimi istifadə edərək bu hidrogeni birbaşa təmin edə bilər və bunu karbon-neqativ şəkildə reallaşdırar. Bu yanaşma təkcə qida kimyası ilə məhdudlaşmır; dərmanlarda, incə kimyəvi maddələrdə və materiallarda da istifadə olunur. Bu reaksiyaları mikrobial hidrogenlə edə bilmək irimiqyaslı davamlı istehsal üçün yeni qapılar açır."
2040-cı ilə qədər tamamilə karbon-neytral olmağı hədəfləyən Edinburq Universitetinin tədqiqat qrupu, növbəti mərhələdə metal katalizatorlara olan ehtiyacı da tamamilə aradan qaldırmağı planlaşdırır. Onlar tam ekoloji təmiz mikrobial üsulları gündəlik həyatda istifadə olunan daha geniş məhsul çeşidlərinə tətbiq etmək üçün işlərini davam etdirirlər.
Lalə Qüdrətova
Milli.Az