Dmitri Medvedyev kobudluğu cərrah dəqiqliyi ilə etməyi bacaran adamdır. Rusiya Təhlükəsizlik Şurası sədrinin müavini sözünü boş yerə xərcləyən siyasətçilərdən deyil. Qələmi əlinə alanda, daha doğrusu, "Maks" kanalında klaviaturaya sarılanda isə ortaya dövrün sənədi çıxır. Bu dəfə hədəfə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan düşüb və təhlil elə alınıb ki, onu heç bir halda diplomatik adlandırmaq mümkün deyil.
Milli.Az xəbər verir ki, "İki stulun arasında oturmağa çalışan adamın axırda ağrılı şəkildə yerə çırpılması riski var" deyə Medvedyev yazıb. Bu hələ harasıdır. Ardınca daha sərt gəlib: "Görünür, yaxın vaxtlarda Nikol ləqəbli bir cılız adam məhz bunu etmək niyyətindədir. O, öz superdövlətini inadla Avropa İttifaqına sürükləyir, eyni zamanda Aİİ-də iştirakdan doğan bütün imtiyazları qoruyub saxlamağa çalışır". Əhalisi təxminən 2,8 milyon nəfər, ÜDM-i isə 24 milyard dollar civarında olan ölkəyə münasibətdə "superdövlət" ifadəsi, əlbəttə, elə bir sarkazmdır ki, heç bir zireh tab gətirməz.
Amma Medvedyev bununla kifayətlənməyib. Qaz məsələsinə keçəndə, əsl düyün də məhz buradadır, o, hərfi-hərfinə belə yazıb: "Rusiya öz gedən 'tərəfdaşı' üçün indiki qaz qiymətlərini, yəni min kubmetrə görə 177,5 dolları saxlamağa borcludur". Müqayisə üçün: 2026-cı ilin mayında Avropada birja qaz qiymətləri min kubmetr üçün 570-590 dollar təşkil edirdi. Fərq üç dəfədən də artıqdır. Ermənistan faktiki olaraq Moskvanın subsidiyalaşdırdığı qiymətlərlə Rusiya qazı alır, eyni zamanda rəsmi şəkildə avrointeqrasiya kursu götürür. Riyaziyyat aydındır, siyasi məntiq isə, yumşaq desək, mübahisəlidir.
"Hər kəsə aydındır ki, Avropa qaz qiymətlərinə keçid zamanı A ölkəsinin əhalisi bu dayını sidikli əski ilə birbaşa onun məhəbbət dolu dostu, Fransa prezidenti Emmanuel Makronun yanına, Parisə qovar. Ona görə də bu adam hamının xoşuna gəlməyə çalışaraq həyasızcasına ora-bura qıvrılmalı olur. Amma belə şey olmur", Medvedyev bunu məhz belə, heç bir redaktəsiz bəyan edib. Söyüşlüdürmü? Qismən. Hədəfə dəyirmi? Şübhəsiz. Bu, Moskvanın İrəvana real münasibətini əks etdirirmi? Sual ritorikdir.
Diqqətçəkən məqam budur ki, bir gün əvvəl, mayın 22-də Dövlət Dumasının sədri Vyaçeslav Volodin də öz qiymətini verib: "Dövlət Duması deputatlarının fikrincə, Ermənistanın baş naziri Paşinyan Rusiya Federasiyasına qarşı dost olmayan siyasət aparır, ölkəmizin təqdim etdiyi imkanlardan həyasızcasına istifadə edir. BU, LƏYAQƏTSİZLİKDİR". Dumanın intonasiyası ilə Təhlükəsizlik Şurasının intonasiyası, demək olar, sözbəsöz üst-üstə düşdü. Rusiya siyasi ritorikasında təsadüflər olmur. Aşağı palatanın sədri ilə Təhlükəsizlik Şurası sədrinin müavini bir sutka fərqlə eyni nöqtəyə zərbə endirirsə, bunun arxasında emosiya yox, mövqe dayanır.
Bu bəyanatların fonu isə ayrıca danışır. Mayın 5-də İrəvanda Ermənistan və Avropa İttifaqı arasında tarixdə ilk ikitərəfli sammit keçirildi. Bu, 40-dan çox liderin qatıldığı Avropa Siyasi Birliyinin toplantısından dərhal sonra baş verdi. Ermənistan Aİ-yə üzvlük istəyini rəsmən bəyan edib. KTMT-də iştirak dayandırılıb. Ermənistan parlamentinin spikeri Alen Simonyan aprelin əvvəlində ölkənin Aİİ-dən çıxmasını istisna etməyib, özü də Rusiya qazının bahalaşacağı təqdirdə. Ortaya maraqlı konstruksiya çıxır: əvvəl demonstrativ dönüş, sonra isə üzünü çevirdiyin tərəfdaşdan güzəştli şərtləri saxlamaq xahişi. Görünür, Moskva belə məntiqi yüksək qiymətləndirməyib.
Vladimir Putin bu ilin aprelində Paşinyanla görüşdə açıq şəkildə bildirdi: Aİİ Gömrük İttifaqına və Avropa İttifaqına eyni vaxtda üzvlük hüquqi baxımdan bir araya sığmır. Bu, rəy deyil, xəbərdarlıq da deyil, beynəlxalq müqavilələrlə təsbit olunmuş faktın konstatasiyasıdır. Aİİ haqqında müqavilə iştirakçılara bütün ittifaqın razılığı olmadan üçüncü ölkələrlə azad ticarət sazişləri bağlamağı açıq şəkildə qadağan edir. Avropa İttifaqı isə öz növbəsində texniki standartların, gömrük tariflərinin və tənzimləyici normaların uyğunlaşdırılmasını nəzərdə tutur ki, bu da Aİİ çərçivəsində götürülmüş öhdəliklərlə birbaşa ziddiyyət təşkil edir. Paşinyan özünü elə aparır ki, guya bu ziddiyyət yoxdur. Medvedyev və təkcə o yox, özünü elə aparır ki, guya bu, gülməlidir.
İndi isə İrəvanda danışmağı sevmədikləri mövzuya keçək. Paşinyanın seçki kampaniyası arxasında xeyli maraqlı kadr qoydu və həmin görüntülər onun qərargahının arzuladığından qat-qat sürətlə sosial şəbəkələrə yayıldı. Ermənistanın baş naziri mitinqlərdə əlində meqafon qaçır, elə bir ekstazla şüarlar səsləndirirdi ki, kənardan baxan adamda heyranlıq yox, daha çox çaşqınlıq yaradırdı. Avropa kimliyinə iddia edən dövlətin lideri, əlində meqafon, yumşaq desək, birmənalı obraz deyil. Medvedyev bu səhnələri təsadüfən xatırlatmır: siyasi ritorikada obraz arqumentdən az əhəmiyyət daşımır.
Situasiyanın ironiyası həm də ondadır ki, 2018-ci ilin "məxməri inqilabı" dalğasında hakimiyyətə gələn və özünü antisistem islahatçı kimi təqdim edən Paşinyan indi böyük ölçüdə özünün qurduğu tələyə düşüb. 2020-ci ildən, xüsusən də 2023-cü ildən sonra, Azərbaycan antiterror tədbirləri nəticəsində Qarabağ üzərində suverenliyini bərpa etdiyi, Rusiya isə bu vəziyyətə faktiki olaraq heç bir reaksiya vermədiyi vaxtdan etibarən KTMT və Aİİ-dən uzaqlaşma siyasi baxımdan başadüşüləndir. İrəvanın müttəfiqlik zəmanətlərindən məyusluğu realdır. Amma strateji dönüş ayrı məsələdir, Avropa legitimliyi qazanmağa çalışıb eyni zamanda Rusiya subsidiyalarını qorumaq tamam başqa məsələ. Bu kombinasiyanın adı çoxvektorlu siyasət deyil, ikili oyundur və belə oyunlar, adətən, uzun çəkmir.
Medvedyev bütün kobud ifadələrinə baxmayaraq, məhz bu mexanizmi təsvir edib. Rusiya Ermənistana qazı özü üçün ziyanlı şərtlərlə verir. Bunu Volodin də etiraf edir, qiymət müqayisəsi də bunu açıq göstərir. 177,5 dollara qarşı 570-590 dollar, bu, adətən ucadan danışılmayan, amma Ermənistan iqtisadiyyatını suyun üzərində saxlayan subsidiyadır. İstilik mövsümü, sənaye, əhali üçün tariflər, bütün bunlar bazar qiymətindən uzaq olan Rusiya qazına bağlanıb. Avropa qiymət şərtlərinə keçid tariflərin üç dəfədən çox artması demək olardı. Bunun daxili siyasi sabitlik üçün nəticələri isə əvvəlcədən görünür.
Bu hekayənin necə bitəcəyi açıq sualdır. Ermənistan postsovet məkanında Moskva ilə Brüssel arasında manevr etməyə çalışan ilk ölkə deyil. Ukrayna bu yolu keçib və final məlumdur. Gürcüstan öz gərgin marşrutu ilə irəliləyir. Moldova dəyişkən uğurla balans saxlayır. Hər halın öz spesifikası, öz resurs bazası, öz geosiyasi zəifliyi var. Ermənistan dənizə çıxışı olmayan, qərbdə və şərqdə sərhədləri bağlı, iqtisadiyyatı diaspor köçürmələrindən və Rusiya bazarından kritik dərəcədə asılı olan ölkədir. Manevr mümkündür, amma dəhliz dardır.
Medvedyev Paşinyanı "cılız adam" adlandırır. Bu, əlbəttə, təhqirdir. Amma təhqirin arxasında siqnal dayanır: Moskva artıq mərasim saxlamağı lazım bilmir. Görünür, nəzakətli eyhamların dövrü bitib. Bundan sonra nə olacağını isə sözlər yox, növbəti qaz müqaviləsinin qiyməti göstərəcək.
Milli.Az