Uzunmüddətli uçuşlardan sonra günlərlə davam edən yuxu pozğunluğu, halsızlıq və yorğunluqla mübarizə aparan sərnişinlər artıq texnologiyanın köməyi ilə bu problemi daha tez həll edirlər. Xüsusilə "Timeshifter" kimi elmi verilənlərə əsaslanan tətbiqlər fərdə özəl "jet lag planları" hazırlayaraq bioloji saatın yeni zaman diliminə uyğunlaşmasını sürətləndirir.
Milli.Az xəbər verir ki, yuxu mütəxəssislərinin rəylərinə əsasən, fərdi davranış dəyişiklikləri və düzgün planlama ilə jet lag təsirini bir neçə gün qısaltmağın ən effektiv yolları:
Ən güclü silahınız: Düzgün saatda işıq almaq
Bioloji saatımızı (sirkadian ritm) sıfırlamaq və yeni zaman diliminə uyğunlaşdırmaq üçün ən təsirli vasitə parlaq işıqdır.
Harvard Tibb Fakültəsinin mütəxəssisi Toni Kanninqem (Tony Cunningham) qeyd edir ki, təyinat nöqtəsinə çatdıqdan sonra səhər saatlarında güclü günəş işığı almaq adaptasiya prosesini 2 ilə 3 gün sürətləndirir.
Tətbiqin təqviminə görə bədənin yatmalı olduğu saatlarda isə parlaq işıqlardan və smartfon ekranlarından uzaq durmaq, gözləri qorumaq şərtdir.
Gün boyu yatmaq ən böyük səhvdir
Uçuşdan dərhal sonra yaranan ağır bitkinlik hissinə təslim olub günorta saatlarında yatmaq prosesi daha da çətinləşdirir. Ekspertlərin fikrincə, gün boyu yatmaq bədənin ehtiyac duyduğu işıq maruziyyətini əngəlləyir və bioloji saatın qarışmasına səbəb olur. Nə qədər yorğun olursunuzsa olun, yerli vaxtla gecə saatı gələnə qədər yatmamalı, maksimum xəfif qısamüddətli yuxu (power nap) ilə kifayətlənməlisiniz.
Kofein istehlakını məhdudlaşdırın
Yorğunluğu yatırtmaq üçün ard-arda qəhvə içmək böyük səhvdir. Kofein yalnız orqanizmin icazə verdiyi xüsusi saatlarda və məhdud miqdarda qəbul edilməlidir. Səhv saatda içilən qəhvə bədənin təbii yuxu siqnallarını pozur.
Yaş irəlilədikcə "jet lag" niyə daha ağır keçir?
Pensilvaniya Universitetinin professoru İndira Qurubhaqavatula (Indira Gurubhagavatula) bildirir ki, yaş artdıqca bədənimizin yeni zaman dilimlərinə adaptasiyası çətinləşir. Bunun iki əsas bioloji səbəbi var:
Yaşlandıqca daxili bioloji saatımızın işığa verdiyi reaksiya zəifləyir.
Az işıqlı mühitdə bədənin təbii olaraq ifraz etdiyi yuxu hormonu - melatonin miqdarı yaşla bağlı olaraq azalır.
Səyahət öncəsi tətbiqlər nə təklif edir?
"Timeshifter" və oxşar sistemlər sərnişinin uçuş məlumatlarını, yaşını və yuxu vərdişlərini analiz edərək hələ səyahətdən bir neçə gün əvvəl hazırlığa başlayır. Tətbiq sizə:
Səfərdən əvvəl mərhələli olaraq daha tez yatmağı və ya tez oyanmağı,
Kofein qəbulunu müəyyən saatlarda tamamilə kəsməyi,
Təyyarədə və enişdən sonra hansı saatlarda işıqlı, hansı saatlarda qaranlıq mühitdə qalmalı olduğunuzu addım-addım bildirişlərlə xatırladır.
Bu proqramların fərdi istiqamətləndirmələri xüsusilə iş adamları və tez-tez səyahət edənlər üçün prosesi xeyli asanlaşdırır. Lakin tətbiqsiz də sadəcə işıq, yuxu və kofein üçbucağını yerli saata görə tənzimləməklə eyni uğurlu nəticəni əldə etmək mümkündür.
Lalə Qüdrətova
Milli.Az