Gül sirkəsi: Faydaları, istifadə sahələri və diqqət edilməli məqamlar

Gül sirkəsi - Rosa növünə aid gül ləçəklərinin fermentasiyası və ya gül suyunun sirkə əsasına əlavə edilməsi ilə əldə olunan, ənənəvi və alternativ tibdə tətbiq edilən aromatik sirkə növüdür. Güclü iltihab əleyhinə və antioksidant xüsusiyyətləri sayəsində dərinin pH balansını qorumaq, qıcıqlanmaları sakitləşdirmək, həzmi asanlaşdırmaq və yeməklərə dad vermək üçün geniş istifadə olunur.

Milli.Az xəbər verir ki, standart alma və ya üzüm sirkəsi ilə müqayisədə gül sirkəsinin sağlamlığa təsirləri barədə klinik sübutlar hələ ki, kifayət qədər məhduddur. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (WHO) da bu növ ənənəvi bitki mənşəli məhsullardan həkim nəzarəti altında istifadə etməyi tövsiyə edir.

Gül sirkəsinin tərkibi və aktiv komponentləri
Gül sirkəsinin bioloji aktivliyi onun tərkibindəki aşağıdakı maddələrlə bağlıdır:

Fenol turşuları və flavonoidlər: Qallik turşusu, kuersetin və kemferol başda olmaqla sirkəyə güclü antioksidant xüsusiyyət qazandırır.

Asetat turşusu: Antimikrobiyal təsirə malikdir və həzm sistemini dəstəkləyir.

Antosianinlər: Qırmızı və çəhrayı güllərdə olan, iltihab əleyhinə təsir göstərən piqmentlərdir.

Uçucu birləşmələr: Gülə xarakterik ətir verən geraniol, sitronellol və nerol maddələri həm də antimikrobiyal təsirə malikdir.

Digər orqanik turşular: Sitrat və malat turşuları mühitin pH-ını düşürərək mikrobların çoxalmasının qarşısını alır.

Gül sirkəsinin potensial faydaları
Yüngül turşuluq dərəcəsi sayəsində dərinin təbii pH balansını təmin edir, məsamələri daraldır və həddindən artıq yağlanmanı nəzarətdə saxlayır.

İltihab əleyhinə xüsusiyyəti ilə akne, günəş yanıqları, həşərat sancmaları və rozasea (çəhrayı civzələr) zamanı dərini rahatladır.

Su ilə durulaşdırılmış gül sirkəsi saçları yaxalayarkən kimyəvi qalıqları təmizləyir, saçlara parlaqlıq verir və baş dərisindəki qaşıntını azaldır.

Suya qatılıb içildikdə həzm fermentlərini stimullaşdırır, köpü azaldır və mədə narahatlıqlarını yatırır.

Tərkibindəki asetat turşusu karbohidratların sorulmasını ləngidərək qan şəkərinin tənzimlənməsinə yardımçı olur.

Gülün terapevtik ətri zehni yorğunluğu aradan qaldırmaq, stresi azaltmaq və menstruasiya ağrılarını yüngülləşdirmək üçün istifadə olunur.

Diqqət edilməli məqamlar
Gül sirkəsi normada təhlükəsiz qəbul edilsə də, tərkibindəki yüksək turşuluq müəyyən risklər yaradır. İstifadədən əvvəl sirkə mütləq su ilə seyrəldilməlidir.

Həddindən artıq qəbul edildikdə mədə yanması, reflü və qastrit kimi xəstəlikləri kəskinləşdirə bilər.

Sirkə turşusu zamanla diş minasını zəiflədərək mineral itkisinə yol açır.

Seyrəldilməmiş sirkəni udmaq yemək borusunda yanığa, birbaşa dəriyə vurmaq isə kimyəvi yanıqlara, qızartı və sulu qabarcıqlara səbəb ola bilər. Gözlə təmas edərsə, göz qişasını zədələyər.

Həssas insanlarda allergik dəri reaksiyalarına və ya astma tutmalarına yol aça bilər.

İnsulin və diabet dərmanları istifadə edənlərdə qan şəkərini normadan çox düşürə bilər. Sidikqovucu (diuretik) dərmanlar və qan durulducularla birlikdə istifadəsi risklidir.

Yüksək turşuluq böyrək funksiyalarına mənfi təsir edə bilər, bu səbəbdən nefroloqla məsləhətləşmək şərtdir.

Geniş yayılmış yanlış təsəvvürlər və reallıqlar
Səhv: "Gül sirkəsi təbii olduğu üçün heç bir yan təsiri yoxdur."
Doğru: "Təbii" olması onun tamamilə zərərsiz olması demək deyil. Yanlış istifadə edildikdə diş, mədə və dəri zədələnmələrinə yol açır.

Səhv: "Gül sirkəsini birbaşa daxilə qəbul etmək olar."
Doğru: Gül sirkəsinin pH dəyəri 2,4 ilə 3,3 arasındadır, yəni çox turşdur. Daxilə qəbul zamanı 1-2 çay qaşığı sirkə ən azı 200 ml su ilə seyrəldilməlidir. Dəri üçün istifadə etdikdə isə 1 ölçü sirkəyə ən azı 3-4 ölçü su qatılmalıdır.

Səhv: "Gül sirkəsi sürətlə arıqladır."
Doğru: Maddələr mübadiləsinə az fərqlə kömək edə bilsə də, piylənmənin sürətli həlli deyil. Əsas üsul düzgün qidalanma və idmandır.

Nə zaman həkimə müraciət edilməlidir?
Terapevt və ya daxili xəstəliklər mütəxəssisinə: Müntəzəm dərman qəbul etdiyiniz halda sirkə istifadəsinə başlamaq istədikdə və ya xroniki xəstəliyiniz varsa.

Qastroenteroloqa: Qastrit, mədə xorası və ya reflü (GÖRH) xəstəliyiniz varsa.

Dermatoloqa: Dəridə istifadədən sonra qızartı, yanma, səpki yaranarsa.

Təcili yardıma: Sirkə qəbulundan və ya dəri ilə təmasdan sonra nəfəs darlığı, üzdə şişmə, kəskin səpkilər (anafilaksiya) yaranarsa, yaxud seyrəldilməmiş sirkə səhvən çox miqdarda udularsa, vaxt itirmədən təcili yardıma müraciət edilməlidir.

Lalə Qüdrətova
Milli.Az