Tələbə yataqxanası niyə biznesə çevrilə bilmir? - ARAŞDIRMA

Azərbaycanda tələbə yataqxanalarına ehtiyac yüksək olsa da, özəl investorların bu sahəyə marağı zəif olaraq qalır. Xüsusilə bölgələrdən Bakıya təhsil almağa gələn tələbələrin yaşayış problemi yeni tədris ili ərəfəsində daha da aktuallaşır.

Milli.Az-ın araşdırmasına görə, əsas səbəb yataqxana tikintisinin investor üçün digər daşınmaz əmlak layihələri ilə müqayisədə daha az gəlirli olmasıdır. Yüksək tikinti və torpaq xərcləri, tələbələrin məhdud ödəmə imkanları və sərmayənin uzun müddətdə geri qayıtması investorların qərarına təsir edən əsas amillərdəndir.

Yataqxana tikintisi üçün investor böyük ilkin vəsait yatırmalıdır. Lakin tələbələrin əsas gözləntisi münasib qiymətə yaşayış yerinin olmasıdır. Bu isə yataqxana sahibinin yüksək gəlir əldə etməsini çətinləşdirir.

Bakıda torpaq qiymətlərinin yüksək olması da problemi daha da artırır. İnvestor eyni torpaq sahəsində yaşayış binası tikərək mənzilləri sata və ya kommersiya obyekti yarada bilər. Belə layihələrdə vəsaitin daha qısa müddətdə geri qaytarılması mümkün olduğundan yataqxana tikintisi daha az cəlbedici görünür.

Məsələnin digər tərəfi isə tələbələrin yataqxana ilə kirayə mənzil arasında seçimidir. Mövcud məlumatlara görə, bəzi universitetlərin yataqxanalarında aylıq ödəniş 50-90 manat, bəzi tələbə evlərində isə 75-85 manat civarındadır.

Bakıda isə 1 otaqlı mənzillərin aylıq kirayəsi təxminən 450-900 manat, 2 otaqlı mənzillərin kirayəsi 600-1200 manat arasında dəyişir.

Məsələn, aylıq 75 manatlıq yataqxana ilə 450 manatlıq 1 otaqlı mənzil arasında 375 manat fərq yaranır. Tələbənin 9 aylıq tədris ili ərzində kirayəyə ödədiyi əlavə məbləğ 3 375 manata çatır.

2 otaqlı mənzil üçün aylıq 600 manat kirayə nəzərə alınarsa, yataqxana ilə müqayisədə aylıq fərq 525 manat təşkil edir. 9 ay ərzində bu fərq 4 725 manata yüksəlir.

Kirayə qiyməti 900 manat olan 1 otaqlı mənzil seçildikdə isə tələbənin 9 ay ərzində yataqxana ilə müqayisədə əlavə xərci 7 425 manat olur.

Bu rəqəmlər yataqxananın tələbə üçün daha əlçatan yaşayış modeli olduğunu göstərir. Lakin investor baxımından mənzərə fərqlidir. Aylıq ödənişlərin aşağı olması tikintiyə yatırılan böyük sərmayənin daha uzun müddətdə geri qayıtması deməkdir.

Bundan başqa, yataqxananın tikintisi ilə iş bitmir. Binanın saxlanılması, kommunal xidmətlər, təhlükəsizlik, təmir və idarəetmə üçün davamlı xərclər tələb olunur. Yataqxananın tam dolmaması da investorun gəlirlərinə təsir göstərə bilər.

Beləliklə, bazarda əsas ziddiyyət yaranır: tələbə daha ucuz yaşayış yeri istəyir, investor isə qoyduğu vəsaitdən daha yüksək gəlir əldə etməyə çalışır. Bu iki marağın uzlaşdırılmaması yataqxana tikintisinin özəl sektor üçün cəlbediciliyini azaldır.

Ekspertlərin fikrincə, problemin həlli üçün dövlət-özəl tərəfdaşlığı mexanizmlərindən daha geniş istifadə edilə bilər. Dövlət tərəfindən torpaq sahələrinin ayrılması, vergi və digər güzəştlərin tətbiqi, uzunmüddətli müqavilələrin bağlanması və layihələrə müəyyən maliyyə dəstəyinin göstərilməsi investorların risklərini azalda bilər.

Beləliklə, Azərbaycanda problem tələbə yataqxanalarına tələbatın olmamasında deyil. Əsas məsələ bu tələbatı həm tələbə üçün münasib, həm də investor üçün gəlirli biznes modelinə çevirməkdir.

Bu baxımdan, yataqxana layihələri üzrə dövlət dəstəyi və özəl investisiya mexanizmlərinin necə qurulacağı məsələsi xüsusilə əhəmiyyətlidir.

Milli.Az saytının baş redaktor müavini Fərid Zöhrabov